Sigortalı sayısını artırma yerine azaltmaya yönelik çalışma yapılıyor

Salı, 13 Nisan 2010 - 05:00

Soru: 14 yaşındaki oğlum iki yıl önce dayısının hediyelik eşya satışı dükkanında gerçekten çalıştı. Dayısı da ona fayda sağlayacağı için çalışmasını sigortaya bildirdi. İşe giriş bildirgesi onaylandı ve sicil numarası verildi. İşe başlamadan önce yaşı küçük olduğu için doktor raporu alındı. İki günlük prim SSK’ya bildirilerek primi ödendi. Daha sonra yaş kanununun çıkmasından sonra, iki SSK memuru gelerek bu evrakları inceledi. Aradan birkaç ay sonra bize bir adi posta ile sigortalılığımız iptal bildirgesi verilmesi, aksi halde res’wen iptal edileceği bildirildi. Bu mağduriyetimizi nasıl giderebiliriz? Mehmet ÇARKCI Cevap: Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) her türlü işi gücü bitti de ortada bir tek çocuk sigortası kaldı gibi, çocukların sigortasının iptali için uğraşıyor. Çocuk sigortasının iptali için uğraşıldığı kadar kayıt dışı istihdamla uğraşılsa, kayıt altında çalışanın yarısı kadar da kayıt dışında çalışan olmazdı. Bütçeden Sosyal Güvenlik Sistemi’ne 55 milyar lira kaynak aktarılmazdı. Bu devasa kaynak yatırıma ve üretime yönlendirilir ve ülkenin en büyük sorunu olan işsizlik de önemli ölçüde giderilirdi. Çocukların sigortalı yaptırıldığı dönemde yürürlükte olan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 6’ncı maddesi ‘... çalışan kendiliğinden sigortalı olur...’ hükmünü içeriyordu. Yasanın bu hükmüne göre, SGK’nın asli görevi çocukların sigortasını iptal etmek değil, sigortasız çalıştırılan çocukların tespit edip sigortasını yapmaktır. Sigortalı sayısını artıracak yönde çalışma yapılacağına, sigortalı sayısını azaltacak yönde çalışma yapılmasına hayret etmemek mümkün değil. Çocukların sigortasını, işverenden iptal bildirgesi almak suretiyle iptal ediyorlar. Yani işveren ben yanlış bildirimde bulunmuşum, bu çocuk burada çalışmadı, daha önceki bildirimimi iptal edin diyor. İşverenin iptal bildirgesi vermesi üzerine de çocukların sigortasını iptal ediyorlar. Çocuk sigortasının res’en iptal edebilmeleri için, çocuğun fiili olarak çalışmadığını tespit etmeleri gerekiyor. Bu yönde somut bir tespit yapılmadığı sürece, çocuğun sigortasını iptal edemezler. İşveren, ‘çocuk fiilen çalıştı’ diyorsa, çocuk ‘fiilen çalıştım’ diyorsa, işyerinde diğer çalışanlar çocuğun fiilen çalıştığını ifade ediyorlarsa, çocuğun sigortasını iptal edemezler. (tabi okul dışındaki saatlerde çalışmış olması ve çalıştığı saatlerin belgelenmesi şartıyla). Zaten iptal yetkileri olsa, işverenden iptal bildirgesi istemeden, masa başında iptal ederler. Sonuç, işveren iptal bildirgesi vermediği sürece, çocuğunuzun sigortasını res’en iptal edemezler. Ederlerse de mahkemeye gidersiniz. Türkiye hukuk devletidir. Sosyal sigorta uygulamaları, idarenin görüşüne göre değil, yasaların hükümlerine göre yapılır.

Verdiğiniz borç karşılığı aldığınız faiz beyana tabi

Soru: Arkadaşa verilen borç için bir miktar faiz alınsa, alınan faiz vergiye tabi midir? Tabi ise vergi nasıl ödenir? SAİT Cevap: Alacak faizleri, menkul sermaye iradı kapsamında Gelir Vergisi’ne tabidir. Ancak, küçük tutarda beyanlarla vergi dairelerini iş yükü, mükellefleri de beyan külfetine sokmamak için belli tutara kadar olan alacakların faizleri, vergiden müstesna tutulmuştur. 2010’da elde edilen ve tutarı 1090 lirayı aşmayan alacak faizleri beyan edilmeyecek. Aşanların tamamı beyan edilecek. Arkadaşınıza verdiğiniz borç para karşılığı alacağınız faiz 1090 lirayı aşmıyorsa, beyan etmeyeceksiniz. Aşıyorsa tamamını 25 Mart 2011’de mesai saati sonuna kadar beyan edeceksiniz. Dikkat edilmesi gereken bir başka husus da borç para verme işinin sürekli yapılması halinde ticari kazanç kapsamında vergilendirilmesi gerektiğidir. Maliye süreklilik unsurunu, ‘yılda birden fazla veya bir kez olmakla birlikte peşpeşe iki yıl yapılması’ olarak yorumluyor. Bu açıdan yıl içinde birden fazla borç vererek faiz geliri elde ediyorsanız vergi dairesine mükellefiyet kaydı yaptırıp, defter tasdik ettirmek lazım.

Prim yeterli yaş değil

Soru: 29 Ekim 1967 doğumluyum. 1 Aralık 1983’te SSK’lı oldum. 7300 gün prim ödedim. Askerden önce sigortalandım. Ne zaman emekli olabilirim? Recep ÇOBANOĞLU Cevap: 25 yıl sigorta süresi, 5225 gün prim ve 48 yaş şartlarına tabisiniz. Prim ödemeniz yeterli olduğundan bundan sonra prim ödemeseniz de 29 Ekim 2015’te emekli olabilirsiniz.

Emekli aylığı alam eş dul aylığı da alabilir

Soru: Eşim ve ben Emekli Sandığı’ndan aylık almaktayız. Eşim benden 1 kat daha fazla aylık alıyor. Bir kızım 22 yaşında üniversite öğrencisi. Allah geçinden versin, eşimin vefatı durumunda onun aylığından da alabilecek miyim? Veya tam tersine benim vefatımda eşim benim aylığımdan da yararlanabilecek mi? Nuriye ÖZTÜRK Cevap: Eşinizin vefatı halinde, eşinizden dolayı ölüm aylığı alabilirsiniz. Sizin vefatınız halinde de eşiniz sizden dolayı ölüm aylığı alabilir. Eşlerin emekli aylığı alması, vefat eden eşinden dolayı aylık bağlanmasına mani değil. Ancak, emekli olup emekli aylığı alan eşin, aylık bağlama oranı yüzde 75 değil, yüzde 50’dir.

Yetim aylığı alabilirsiniz

Soru: 2005 yılında vefat eden babam 23 Mayıs 1967’de SSK’lı oldu. 1130 gün prim ödedi. Kızı olarak babamdan dul ve yetim maaşı bağlatarak, emekliliğe hak kazanabilir miyim? İlknur GİNS Cevap: 5 yıl sigorta süresi ve 900 gün prim ödemesi olan sigortalıların hak sahiplerine (eş ve çocuklarına) ölüm aylığı (dul-yetim aylığı) bağlanabiliyor. Babanızın 5 yıl sigorta süresi ve 900 gün prim ödemesi olduğundan, bekarsanız, evlenmiş olsanız da boşanmış veya dul kalmışsanız, sigortalı olarak çalışmıyor veya kendi çalışmalarınızdan dolayı sosyal güvenlik kurumlarından emekli aylığı almıyorsanız, babanızdan dolayı SSK’dan yetim aylığı alabilirsiniz.

Emekli aylığını yükseltmek için tavandan prim ödeyin

Soru: 5600 gün prim ödersem emekli olabiliyorum. Ancak 8 yıl yaşı beklemek zorundayım. Bu arada prim ödemeye devam edersem, maaşıma nasıl yansır? Ödemelerim asgari ücret üstünden. Yaşar KURNAZ Cevap: Asgari ücret üstünden prim ödemenizin emekli aylığına faydası olmaz. Taban aylık uygulaması nedeniyle, aynı aylığı alırsınız. Asgari ücret üstünden prim ödeyeceğiniz yerde hiç ödemeyin daha iyi. Emekli aylığını yükseltmek için, ödeyebiliyorsanız prime esas kazancın tavan tutarı üstünden prim ödeyin.