Z Kuşağını Anlama Kılavuzu: Her gün 20 dakika telefonsuz tabletsiz birebir temas

Z KUŞAĞI ÇOCUKLARI İLE GÜVEN NASIL SAĞLANMALI?

Ebeveynler genelde şu cümleyi kuruyor: “Sana güveniyorum ama dışarıya güvenmiyorum.” Daha oraya gelmeden önce şunu soracaksınız: “Bana güveniyor musun?” Çünkü güven, emirle kurulmaz. Güven, hissettirilir. Telefonu “Biz rahat edelim” diye eline verip, sonra “Niye telefon bağımlısı oldun?” demek çelişkidir. Çocuk odasına kapanmış, bilgisayar başında... “Ders çalışıyor ya” deyip rahatımıza bakmak konfor. Oysa çocuk orada kayboluyor. “Kontrol edeceğiz” ama kontrol; baskı, korku, tehdit değildir. Çocuğa mesaj şu olmalı: “Seni seviyorum. Sana güveniyorum. Ama dünyada tehlikeler var ve ben yanında duruyorum.” Yani “Peşindeyim” değil... “Yanındayım.” Ama sadece sözle kalmayacak hissettirip yanında olacaksın.

İLETİŞİM KAÇ YAŞINDA BAŞLAR, KAÇ YAŞINDA KOPAR?

İletişim doğuştan başlar. Hatta daha da önce, anne karnında. Ama kopuş genelde şu yüzden oluyor: Çocuk büyürken biz onunla ‘insan’ gibi değil, sadece öğrenci gibi ilişki kuruyoruz. Sonra 13-14 yaşına gelince “Bir şey oldu, odaya kapandı” diyoruz. Hayır. Bir şey olmadı. Siz onu yıllarca ‘ders’ üzerinden büyüttünüz.

SEVGİ İLE BASKI HANGİ NOKTADA AYRILIYOR?

Sevgi, “Yanındayım” demektir. Baskı ise “İstediğim gibi ol” anlamına gelir. Bazen ilgi diye yaptığımız şey, çocuğun üstünde sürekli bir gölge gibi dolaşmak oluyor. Çocuk o gölgeyi sevgi olarak görmüyor, yük sanıyor.

DİNLİYOR MUYUZ? SUSTURUYOR MUYUZ?

“Tamam tamam”, “Abartma”, “Sus şimdi” dediğimiz an çocuk dinlenmediğini anlıyor. Dinlemek; çözüm bulmak değil, önce anlamaktır. Çocuk en çok bunu bekliyor.

İLETİŞİMİN SÜREKLİLİĞİ NASIL SAĞLANACAK?

Çocuğunuzla aranızda mavi bir elektrik akımı var. Bu akım iletişiminiz. Sen her gün “Nasılsın?” yerine “Matematik ne oldu?” dediğinde akım kesiliyor. Her kesildiğinde o bağ inceliyor, inceliyor, sonunda kopuyor. Ve çocuk içinden şunu diyor: “Bu insan beni merak etmiyor. Notumu merak ediyor.” Ve kurduğunuz tüm sevgi cümleleri çöp oluyor. “Çok seviyorum, çok güveniyorum” diyorsun, sonra cümle bitmeden, “Matematik notun yükseldi mi?” diye soruyorsun. O anda önceki cümlelerin etkisi sıfırlanır. Çünkü çocuk şunu hissediyor; gösterdiğiniz sevgi de güven de derslerinin iyi olması şartına bağlı.

NOTLARDAN HİÇ SÖZ ETMEMEK DOĞRU MU?

Bu cümle size sert gelebilir ama okuyacak çocuk okur. Asıl mesele şu; siz çocuğun kalbini kaybederseniz derste başarı zaten gelmez. Formül çok net; her gün 20 dakika boyunca ekran yok, telefon yok, tablet yok. Hatta bazen oyuncak bile yok. Sadece anne-çocuk, baba-çocuk, bire bir temas. Belki ilk gün susarsınız. İkinci gün iki kelime, üçüncü gün üç kelime... Ama pes etmek yok.

PEKİ YA ÇOCUĞUNUZ KONUŞMAYI İSTEMEZSE?

Bu da konfor meselesi. “Gelmedi, konuşmadı, kapandı” diye beklemek kolay. Çocuk gelmeyecek. Siz gideceksiniz. Konuşan çocuk iyiye işarettir. Bağıran, isyan eden bile daha iyidir. En korkutucu olan sessizliktir. Otobüs devrilmiş, herkes acilde, biri bağırıyor, biri susuyor. Doktor önce kime koşar? Susana.

SOSYAL MEDYA EBEVEYNLERİ NASIL ETKİLİYOR?

Sosyal medyada gördüğümüz mükemmel çocuklar, mükemmel evler, hayatlar bilinçaltımıza şunu kodluyor: “Benim çocuğum niye böyle değil?” Çoğu zaman çocuk büyümüyor, bizim kaygımız büyüyor. ‘Başına bir şey gelir’, ‘geri kalır’, ‘yanlış arkadaş edinir’ korkusu... Kaygı büyüdükçe ebeveyn çocuğu yönetmeye başlıyor. Çocuk da kendini baskı altında hissediyor.

EBEVEYNLİK Mİ YAPIYORUZ DENETÇİLİK Mİ?

Ebeveynlik: bağ kurmak, rehberlik etmek. Denetçilik, sürekli kontrol etmek, takip etmek, baskılamak. Denetçilik arttıkça çocuk dürüstleşmiyor, tam tersine saklamayı öğreniyor. “Ben senin iyiliğin için...” cümlesi ne zaman zarar verir? Bu cümle, çocuğun fikrini ve duygusunu sıfırlamak için kullanıldığında zarar verir. ‘Sen anlamazsın, ben bilirim’e döndüğü an çocuğa şu mesaj gider: “Senin sesin önemli değil.”

ANNE BABALAR NEDEN HAYAL KIRIKLIKLARINI ÇOCUKLARINA YÜKLÜYOR?

Çünkü içimizde yarım kalmış şeyler var. Sahip olamadığımız meslekler, yaşayamadığımız hayatlar, kaçırdığımız fırsatlar. Ve fark etmeden çocuğu telafi alanına çeviriyoruz. Oysa çocuk bizim ikinci şansımız değil. Kendi yolu, kendi hayali, kendi temposu var. Çocuklar sözle değil, hisle büyür. Baskıyı sevgi sanarsak; çocuk susar, uzaklaşır, kapanır.

YARIN: OTORİTE BAĞIRMAK DEĞİL GÜVENDE HİSSETTİRMEKTİR