Lise tercihlerinde kriterler değişti! Diploma değil yetkinlik çağı

Sevim BÜYÜKTAŞ DEMİR
sevim.demir@posta.com.tr

Son yıllarda velilerin özel lise tercihinde en çok ne değişti?

Velilerin okul tercihinde bakış açısı ciddi şekilde değişti. Eskiden ağırlıklı olarak sınav başarısı ve üniversite yerleştirme oranları ön plandaydı. Bugün ise veliler artık yalnızca 'kaç net yaptırıyor?' sorusunu sormuyor; çocuğum burada mutlu olur mu, kendini ifade edebilir mi, yabancı dil öğrenebilir mi, dünyaya hazırlanabilir mi? gibi sorulara da cevap arıyor. Özellikle pandemi sonrası dönemde psikolojik iyi olma hali, güvenli okul ortamı, rehberlik sistemi ve okulun öğrenciyi birey olarak ne kadar tanıdığı çok daha önemli hale geldi. Veliler artık, sadece akademik başarı satın almak istemiyor; çocuklarının geleceğe daha donanımlı hazırlanmasını istiyor.

Haberlerimizi Google'da Takip Edin

En güncel haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.

Veliler okul seçerken en çok hangi yanlışa düşüyor?

Velilerin en sık yaptığı hata, okul seçimini yalnızca puan ve marka algısı üzerinden yapmaları oluyor. Oysa her çocuk farklıdır. Çok başarılı görünen bir okul, her öğrenci için doğru okul olmayabilir. Bazı veliler çocuğun karakterini, ilgi alanını, sosyal yapısını ve öğrenme biçimini yeterince dikkate almadan karar veriyor. Halbuki önemli olan öğrencinin kendini geliştirebileceği, mutlu hissedeceği ve potansiyelini ortaya koyabileceği doğru ortamı bulmaktır. Bir diğer önemli hata da okulun yalnızca vitriniyle ilgilenmek. Fiziki imkanlar elbette önemli ama okulun gerçek kültürü; öğretmeniyle, yönetimiyle, rehberlik sistemiyle ve öğrenciye yaklaşımıyla anlaşılır.

‘İyi lise’ kavramı sizce değişti mi?

Kesinlikle değişti. Eskiden iyi lise denildiğinde akla yalnızca yüksek puanlı öğrencilerin girdiği ve üniversite sınavında derece yapan okullar gelirdi. Bugün ise başarı kavramı çok daha geniş bir anlam taşıyor. Artık iyi lise; öğrenciyi yalnızca sınava değil, hayata hazırlayan lisedir. Eleştirel düşünmeyi öğreten, yabancı dil kazandıran, teknolojiyle insan değerlerini birlikte verebilen, öğrencinin karakter gelişimini destekleyen okullar ön plana çıkıyor. Bugünün başarılı lisesi, öğrencisini sadece Türkiye’ye değil dünyaya hazırlayabilen lisedir. Çünkü artık gençler küresel bir dünyanın içine doğuyor.

Üniversite diplomasının tartışıldığı bir dönemde lise eğitimi nasıl dönüşmeli?

Bugün dünyada artık yalnızca diploma değil; beceri, yetkinlik ve karakter konuşuluyor. Yapay zekânın ve teknolojinin hızla geliştiği bir dönemde ezbere dayalı eğitim modelleri yetersiz kalıyor. Bu nedenle lise eğitiminin daha esnek, proje temelli, üretim odaklı ve öğrencinin bireysel yeteneklerini ortaya çıkaran bir yapıya dönüşmesi gerekiyor. Öğrenciler yalnızca bilgi depolayan değil; sorgulayan, araştıran, iletişim kuran ve çözüm üretebilen bireyler olarak yetişmeli. Önümüzdeki dönemde lise eğitiminin en önemli görevi, gençleri değişen dünyaya hazırlayabilmek olacak.

Her yüksek puanlı okul gerçekten iyi okul mudur?

Hayır. Yüksek puan elbette önemli bir göstergedir ama tek başına bir okulun iyi olduğunu göstermeye yetmez. Gerçekten iyi okul; öğrencinin akademik başarısının yanında psikolojik gelişimini, sosyal yönünü, özgüvenini ve karakterini de geliştirebilen okuldur. Bazen çok yüksek puanlı okullarda öğrenciler ciddi baskı altında kalabiliyor ve kendilerini mutsuz hissedebiliyorlar. Eğitim yalnızca sonuç değil, süreç işidir. Bu nedenle okulun öğrencide nasıl bir insan profili oluşturduğuna da bakmak gerekir.

Türkiye’de lise seçimi yapılırken öğrencinin karakteri ve yeteneği yeterince dikkate alınıyor mu?

Açık konuşmak gerekirse, hâlâ yeterince dikkate alındığını düşünmüyorum. Türkiye’de lise tercihleri büyük ölçüde sınav puanı merkezli ilerliyor. Oysa her öğrencinin öğrenme biçimi, ilgi alanı ve hayat hedefi farklıdır. Sanata yatkın bir öğrenciyi sadece puanı yüksek diye tamamen akademik baskının yoğun olduğu bir okula yönlendirmek doğru olmayabilir. Bizim eğitim sisteminde artık 'tek tip başarı' anlayışından uzaklaşmamız gerekiyor. Çünkü her çocuk aynı değildir ve başarı da tek bir alanda tanımlanamaz.

Fen lisesi, Anadolu lisesi, kolej … Sizce öğrenciler gerçekten kendilerine uygun okulları mı seçiyor?

Ne yazık ki her zaman değil. Çoğu zaman öğrencinin kişisel yapısından çok toplumdaki algılar belirleyici oluyor. 'Puanım buna yetti, o halde buraya gitmeliyim' anlayışı hâlâ çok güçlü. Oysa önemli olan öğrencinin hangi ortamda gelişeceğidir. Bazı öğrenciler daha akademik ve yoğun programlarda başarılı olurken, bazıları sosyal yönü güçlü, yabancı dil ağırlıklı ya da proje temelli okullarda çok daha iyi gelişebiliyor. Doğru okul, öğrencinin kendini ait hissettiği okuldur.

Son yıllarda öğrencilerde en çok hangi eksiklikleri gözlemliyorsunuz?

Öğrencilerde en çok dikkat eksikliği, odaklanma problemi ve sabırsızlık gözlemliyoruz. Dijital dünyanın çok hızlı akışı gençlerin derinleşme ve uzun süre konsantre olma becerilerini olumsuz etkileyebiliyor. Bunun yanında iletişim becerilerinde ve duygusal dayanıklılıkta da bazı zayıflamalar söz konusu. Gençler bilgiye çok hızlı ulaşıyor ama bazen o bilgiyi anlamlandırmakta ve hayata dönüştürmekte zorlanabiliyor. Bu nedenle artık, eğitim yalnızca akademik başarı değil; psikolojik dayanıklılık, empati, iletişim ve değer eğitimi açısından da çok önemli hale geldi.