Dünyaya ticaret savaşı açtı, piyasaları yaktı

ABD’nin 47’nci Başkanı Donald Trump’ın hamleleri küresel piyasalara yön vermeye devam ediyor. Trump’ın daha önce yaptığı açıklamalara paralel olarak Kanada ve Meksika’dan ithal edilen ürünlere yüzde 25, Çin’den gelen mallara ise yüzde 10 ek gümrük vergisi getiren kararı imzalamasının ardından, diğer ülkelerden karşı hamleler gelmeye başladı. Kanada, salı günü (bugün) 107 milyar dolarlık ABD malına yüzde 25 misilleme vergisi koyacağını açıklarken, Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum da misilleme sözü verdi. Çin ise tarifelerle ilgili Dünya Ticaret Örgütü’ne yasal başvuruda bulunacağını açıkladı. ABD bu üç ülkeyle yaklaşık 1.6 trilyon dolarlık iş yapıyor.

TARİFE BUGÜN BAŞLIYOR

Tarifeler 4 Şubat (bugün) itibarıyla geçerli olacak. Diğer taraftan Trump, Avrupa Birliği’ne (AB) de kesinlikle ek gümrük vergileri getirileceğini söyledi. AB ise böyle bir adıma ‘sert bir şekilde karşılık vereceğini’ açıkladı. Trump ayrıca, BRICS ülkelerine de (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika Cumhuriyeti), dolara alternatif para birimi oluşturmaları halinde, yüzde 100 gümrük vergisi getirilebileceği tehdidini yineledi. Trump önümüzdeki birkaç hafta içinde petrol ve doğalgaz ithalatına, bilgisayar çipleri, çelik ve alüminyuma da gümrük vergisi uygulayacağını söyledi.

DOLARI GÜÇLENDİRDİ

Bu ticaret savaşının ABD’de fiyat artışlarına dolayısıyla yüksek enflasyona neden olması beklenirken, bu hamleler küresel piyasalarda da şimdiden sert dalgalanmalar yarattı. Tarifelerin ilk etkisi doların değer kazanması şeklinde oldu. Dolar tüm G-10 ve gelişen ülke para birimleri karşısında değer kazandı. Doların diğer para birimlerine karşı değerini belirleyen dolar endeksi (DXY) yüzde 1 artışla 109.6 seviyelerine yükselerek 2 yılın en yüksek seviyesi olan 110 seviyesine yaklaştı. Euro da haftaya dolar karşısında düşüşle başladı. Euro/dolar paritesi 1.0141 ile Kasım 2022’den beri en büyük düşüşü kaydetti. Kanada Doları 2003’ten bu yana en zayıf seviyesine gerilerken, Meksika pesosu dolara karşı yüzde 3 ekside.

GLOBAL BORSALAR DÜŞÜŞTE

Dünya borsaları da ticaret savaşına düşüşle karşılık verdi. Trump tarifeleri 1 Şubat’ta imzalayacağını açıkladıktan sonra Wall Street endeksleri 31 Ocak Cuma gününü düşüşle tamamlamıştı. S&P 500 yüzde 0.50, Nasdaq 100 yüzde 0.14 düşmüştü. Asya borsaları ise yeni haftaya sert kayıplarla başladı. Japon Nikkei 225 yüzde 3’e yakın gerilerken, Güney Kore’de Kospi endeksi yüzde 2.5 azaldı. Avrupa borsaları da güne düşüşle başladı. Paris ve Frankfurt borsaları yüzde 2’den fazla değer kaybetti. Çin’de ise piyasalar tatil nedeniyle işleme kapalı.

ALTIN KONTROLLÜ

Öte yandan doların güçlenmesi, teorik olarak altının ons (31.1 gram) fiyatının gerilemesine neden oldu. Ancak ek gümrük vergilerinin ABD’de düşme eğilimine giren enflasyonu tekrar artıracağı beklentisi de oluşmuş durumda. Dolayısıyla enflasyonist ortam altın fiyatlarını destekliyor. O yüzden başta bir miktar gerileyerek 2 bin 772 doları test eden ons altın daha sonra toparlandı ve tekrar 2 bin 814 doların üzerine çıktı. Hem ons altındaki bu hareket hem de dolar/TL’deki hareketle gram altın 3 bin 256 lirayla rekor kırdı. Darphane altın sertifikası (ALTIN.S1) da yüzde 1’e yakın yükseldi.

PETROLDE İBRE HAFİF YUKARI

Ayrıca tarifeler petrol fiyatlarını da yükseltti. Küresel gösterge Brent petrolün fiyatı yüzde 1’den fazla artarak 76 doların üzerinde seyretti. Karşılıklı restleşmelerin ve bu kazananı olmayacak ticaret savaşının büyüme endişelerini artırmasının, petrol fiyatlarındaki yükselişi frenleyeceği tahmin ediliyor.

HER AY FARKLI BİR HİKAYE YAZILACAK

Ticaret savaşlarının resmen başladığını ve devamının geleceğini vurgulayan Altın ve Para Piyasaları Uzmanı İslam Memiş, “2025 yılı sert olacaktır. Dolar güçlenmeye devam edecek. 109 olan dolar endeksi 112 seviyesine kadar yükselebilir. Bitcoin şimdiden yüzde 7 düştü, 85 bin dolara gerileyebilir. Ons altın şu anda 2 bin 796 dolar ama dolar yükselince ons altın düşecektir. 2 bin 600 dolara kadar gerileyebilir ama bunlar kısa vadeli düşüşler olacaktır. Yılın ikinci yarısında ons altının 3 bin dolar olacağını öngörüyorum. Gramdaki 4 bin- 4 bin 500 liralık beklentim de devam ediyor” dedi.

BU HAMLE TERS TEPER

Ticaret savaşlarının bir kazananı olmayacağını belirten Memiş, şunları söyledi: “ABD’ye de ters tepecektir. Ülkelerin ABD’ye misilleme yapması, yaklaşık 335 milyonluk ABD nüfusunun cebinden 1.200 dolar fazladan paranın çıkmasına neden olacaktır. Kaldı ki ABD nüfusunun neredeyse yarısının böyle bir parası yok, krediyle geçiniyorlar. Bu nedenle ABD’de çeşitli örgütler ve sendikalar da bu tarifelere karşı tepkili çünkü fakirleşeceklerini biliyorlar.”

FAİZ POLİTİKASI DEĞİŞİR

Amerika Merkez Bankası Fed’in faiz politikasında değişikliğe gideceğini belirten İslam Memiş, “Güçlü dolar isteyen ve yüksek faiz istemeyen bir Trump var. Şimdi bu gümrük vergisi adımları nedeniyle ABD’de enflasyon artacaktır. Bu durumda Fed’in ara bir kararla faiz indirimine gideceğini düşünüyorum” dedi. Küresel piyasalarda hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını söyleyen Memiş, “Oyun yeniden kuruluyor. 2025’te her ay farklı bir hikaye yazılacak yani tüm yatırım enstrümanları için her ay farklı bir fiyatlama olacak. Yatırımcılar tek bir yatırım aracına yönelmesin ve uzun vadeli yatırımcı olsun. Borsa konusunda da kötümser değilim. Borsada beklentim 12 bin puan ve 10 bin puan altını alım fırsatı olarak görüyorum” diye konuştu.

PETROL FİYATLARI ETKİLİ OLUR

Trump’ın sertlik yanlısı politikalar uygulayacağının bilindiğini belirten Altın ve Para Piyasaları Uzmanı Mehmet Ali Yıldırımtürk de şunları söyledi: “Vergiler ABD’de hammadde maliyetlerini artıracağı için üretimin azalmasına neden olabilir ve fiyat artışları nedeniyle enflasyonu yükseltebilir. Fed faiz indirimlerini öteleyebilir. Fed, hem Trump’ın ekonomi politikalarını hem de ülkenin ekonomi verilerini takip edecektir. Tabii dünyadaki enflasyon Türkiye’ye de yansıyacaktır. Özellikle petrol fiyatlarındaki artış etkili olabilir. Tarifeler uluslararası ticareti de yavaşlatır. Ticaret savaşlarından bir kazanan çıkmayacaktır.”

JEOPOLİTİK RİSKLERİ TETİKLEYECEK

Trump’ın hamlelerinin çok da sürpriz olmadığını belirten İstanbul Bilgi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, “Vergi tarifeleri ve ülkedeki vergi indirimlerinin ABD enflasyonuna etkisi olur ama büyük bir baskı yaratmaz. Fed’in faiz indirimleri de ötelenir” dedi. Ticaret savaşlarından kısa vadede ABD kazançlı çıksa da uzun vadede savaşın kazananı olmayacağını belirten Aslanoğlu, “Dünyada büyüme ve gelir dağılımı gibi sorunlar artar. Ayrıca jeopolitik riskleri de tetikleyecek” diye ekledi.

Güvenli liman talebinin arttığı bir döneme girildiğini belirten Aga Bulllion Hazine Müdürü Gürkan Aydoğan da şöyle konuştu: “Ons altın 2025’e 2 bin 625 dolardan başlamıştı. Şubat başında yüzde 6 değer kazandı. Ons gümüş ise 2025’e 28.90 dolardan başladı ve şubat başında yüzde 10’luk prim ile 31.70 dolara ulaştı. Ons altında 3 bin 100 doların test edilmesini beklerken, ons gümüşte 33 dolar sonrasında epeydir beklenen yükseliş bu yıl olabilir.”

KRİPTO PARALAR DÜŞÜŞE GEÇTİ

Trump’ın hamlesi, kripto para gibi görece riskli varlıklara olan talebi azalttı. Bitcoin fiyatı yüzde 7 düşüşle 93 bin 768 dolar oldu. Böylece Bitcoin, 20 Ocak’taki 109 bin 350 dolarlık rekorunun yaklaşık yüzde 16 gerisine düşmüş oldu. Ayrıca piyasa değerine göre en büyük 20 dijital varlığı ölçen CoinDesk 20 endeksi de yüzde 19 düştü. Ethereum da yüzde 15 değer kaybıyla 2 bin 597 dolardan işlem görüyor. Böylece kasım ayından bu yana en düşük seviyesine geriledi.