Giriş
3 kuruşa itibarınızı yerle bir ediyorlar! Sosyal medyada 'kiralık linç' devri başladı
Sosyal medya artık sadece bir paylaşım alanı değil, parayı verenin istediği kişiyi ‘vatan haini’ ya da ‘dolandırıcı’ ilan edebildiği karanlık bir pazar haline geldi. Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Bu işi yapan ajanslar var. Sadece birkaç bin TL’ye sizi TT (Trend Topic) yapıp dünyaya rezil edebiliyorlar” dedi.
Murat GÜLDEREN / POSTA
Dijital çağda sosyal medya yalnızca fikirlerin paylaşıldığı bir alan olmaktan çıktı; aynı zamanda organize algı operasyonlarının yürütülebildiği bir zemine dönüştü. Özellikle X platformu üzerinden yürütülen bu sistem, bir düğmeyle binlerce sahte hesabı aynı anda saldırıya geçiren karanlık bir teknolojik altyapıya dayanıyor.
Kamuoyunda ‘doğal bir tepki’ gibi sunulan pek çok kampanya, aslında arka planda fiyatlandırılmış, hedefi seçilmiş ve saniyeler içinde binlerce bot hesapla beslenmiş organize bir itibar suikastından başka bir şey değil. Artık bir kişi ya da kurumu toplum nezdinde bitirmek için somut bir delile gerek duyulmuyor; ‘paket’ satın alarak kurgulanan yapay öfke, gerçek hayatları yerle bir etmeye yetiyor.
TİCARİ OPERASYON
Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, X platformunda yaşanan linç olaylarının sanıldığı gibi ‘halkın tepkisi’ değil, tamamen duygusuz birer ticari operasyon olduğunu açıkladı. Kırık, bu kirli düzeneğin kalbinde SMM (Sosyal Medya Pazarlaması) panellerinin yer aldığını vurgulayarak şu uyarıyı yaptı:
“Burada kendiliğinden gelişen bir öfke yok. Önceden planlanmış, fiyatı belirlenmiş ve teknik ekiplerce yönetilen bir saldırı var."
TT OLMAK ÇOK KOLAY
SMM Panel sistemlerinin aslında takipçi ve beğeni satmak için kurulan dijital marketler olduğunu anlatan Kırık, şöyle devam etti:
“Ancak şimdi bu marketler, birini hedef seçmek, sahte gündem (TT) yaratmak ve organize itibar suikastları düzenlemek için kullanılan birer ‘operasyon merkezine’ dönüştü. Dijital pazarlama alanında uzun süredir kullanılan bu paneller; takipçi, beğeni ve görüntülenme artırma gibi hizmetler sunuyor. Ancak bazı örneklerde, organize etiket (hashtag) çalışmaları ve hedef odaklı itibarsızlaştırma kampanyalarının da bu sistemler üzerinden yürütüldüğü görülüyor.”
BOT HESAP ORDULARI
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, bu dijital infaz sisteminin işleyişini ve piyasa gerçeklerini de tek tek ifşa etti. Kırık, bir şirket, ünlü bir isim ya da yerel bir figür fark etmeksizin kurban belirlendikten sonra, onu bitirecek olan olumsuz iddianın ve kullanılacak etiketin (hashtag) netleştirildiğini söyledi. Teknik aşamada ise bot hesap ordularının devreye girdiğini vurgulayan Kırık, özellikle ilk 15-30 dakikanın hayati önem taşıdığını, bu sürede yapılan binlerce yapay paylaşım sayesinde algoritmanın kandırılarak konunun “ülke gündemi” gibi sunulduğunu dile getirdi.
ORGANİK GÜNDEM SÜSÜ
Kırık, “Bu noktadan sonra gerçek kullanıcılar da tartışmaya katılabiliyor ve başlangıçta yapay olan hareketlilik, organik bir gündem görüntüsü kazanabiliyor” dedi.
Sistemin ticari boyutuna da dikkat çeken Kırık, birkaç bin TL’den başlayan ‘linç’ paketlerinin, operasyonun kapsamı ve süresine göre on binlerce TL’ye, hatta uluslararası bot ağları kullanıldığında binlerce dolara kadar ulaştığını belirterek, sosyal medyadaki yapay hareketliliğin nasıl organik bir gündem maskesine büründüğünü gözler önüne serdi
HER GÖRDÜĞÜNÜZE İNANMAYIN
Resmi bir karar ya da somut kanıt olmasa bile binlerce paylaşım yapıldığında insanların bunu gerçek ve yaygın bir tepki sanabildiğini dile getiren Kırık, “Böylece dijital ortamda başlayan hareketlilik, gerçek bir itibar kaybına dönüşebiliyor. Çözüm sadece “dikkatli olalım” demek değil. Sosyal medya platformlarının koordineli paylaşımları daha hızlı tespit etmesi, bot hesapları engellemesi gerekiyor. Aynı zamanda kullanıcıların da her gördüğü etikete inanmaması, kaynağı kontrol etmeden paylaşım yapmaması gerekiyor. Artık sadece medya okuryazarlığı değil, algoritmanın nasıl çalıştığını anlamak da önemli” diye konuştu.
TOPYEKÜN MÜCADELE
Kırık, şu mesajları da verdi:
- Bu mesele bireysel bir tartışma değil, teknik, ekonomik ve hukuki boyutu olan ciddi bir dijital sistem sorunu.
- Buna karşı hem platformlar hem hukuk hem de toplum birlikte hareket etmezse benzer operasyonlar devam eder.
- Ani ve koordineli paylaşım modellerini tespit eden yapay zeka sistemlerinin daha etkin çalıştırılması, bot ağlarının hızlı şekilde askıya alınması önemli.
- Aynı içeriğin yüzlerce hesap tarafından eş zamanlı paylaşılması gibi davranış kalıpları teknik olarak analiz edilebilir. Cezalar caydırıcı olmalı.
- Hukuki boyut güçlendirilmeli. Organize biçimde itibar suikastı yapan yapılar açık şekilde suç tanımı içine alınmalı ve caydırıcı yaptırımlar uygulanmalı.
- Dijital delil toplama ve hızlı müdahale mekanizmaları güçlendirilirse mağduriyet süresi kısalabilir.
- Kurumsal ve bireysel farkındalık artırılmalı. Ani şekilde trend olan ve ağır suçlamalar içeren etiketlere temkinli yaklaşmak, kaynağı doğrulamadan paylaşım yapmamak kritik önemde.
- Hedef alınan kişi veya kurumların kriz iletişimi planına sahip olması gerekiyor. Erken ve şeffaf açıklama yapmak, resmi kanallardan hızlı bilgilendirme sağlamak ve hukuki süreci eş zamanlı başlatmak, dijital yangının büyümesini sınırlayabiliyor.
1. Kişinin Burcunu Seçin
2. Kişinin Burcunu Seçin