Giriş
BES'te parası olanlar dikkat! Çoğu kişi bilmiyor: Yılda 12 kez ücretsiz yapılabiliyor
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) uzun vadeli bir yatırım stratejisi. Ancak bu yatırım yapılacak enstrümanların sürekli aynı kalacağı anlamına gelmez. BES yatırımcısının yılda 12 kez fonları revize etme hakkı bulunuyor. Fakat çoğu kişi değişen şartlara rağmen fonlarını yönetmiyor. En başta ne seçtiyse yıllarca öyle devam ediyor. Ama bu arada fırsatlar kaçıyor, kazançlar ise eriyor...
BİLAL EMİN TURAN / POSTA
HER ENSTRÜMANA YATIRIM
Geleceğe yönelik planlı birikim yapma konusunda en güçlü enstrüman Bireysel Emeklilik Sistemi (BES). Her ay düzenli birikim yapmayı teşvik eden bu sistem, yüzde 20’lik devlet katkısıyla halen cazip. Ayrıca çocuklara yönelik BES kolaylığı sistemin hızla büyümesine destek oluyor. 2.4 trilyon lirayı aşan bir fon büyüklüğüne ulaşan BES’le faize, altına, gümüşe, dövize, borsaya, tahvile, emtialara (petrol, bakır, buğday, kahve gibi), yurtdışı hisse senetlerine ve gayrimenkul fonlarına yatırım yapılabiliyor.
ÇOĞU KİŞİ YILLARCA DOKUNMUYOR
Fonlar aracılığıyla o kadar fazla geniş alana yatırım yapma imkanı varken çoğu katılımcı BES’e girerken başta hangi fonları seçtiyse yıllardır fonların dağılımına dokunmuyor. Çoğu kişi risk almak istemediğinden sabit getirili enstrümanları tercih ediyor. Bazen de BES’teki tüm parayla kıymetli maden (altın) fonları alınıyor. Ancak BES katılımcısı risk profiline göre fonların ağırlığını istediği gibi ayarlayabilir. Bu işlem yılda 12 kez yapılabilir. Bu da piyasa koşullarına göre riski yönetmeyi sağlar.
SEÇİMİ NASIL YAPMALI?
Fonları seçerken yatırım stratejisi, risk düzeyi, getiri oranı, yönetim ücreti, fonun büyüklüğü, fonun yaşı ve fonun tipi gibi faktörler dikkate alınmalı.
KESİN GETİRİ GARANTİSİ VAR MI?
BES fonlarının getirileri, fonların içindeki finansal enstrümanların riskini taşır. Yani kesin bir getiri oranı bulunmaz. Getiriler piyasa koşullarına ve yatırım araçlarına göre değişir.
NEYE DİKKAT EDİLMELİ?
Fon seçimi yaparken mutlaka varlık dağılımına bakılmalı. Riskten kaçarken daha riskli bir varlık seçilmemeli. Mesela, altında düşüşün süreceğini öngörüyorsanız altından çıkıp içinde yüzde 70-80 oranında hisse veya gümüş olan fonların tercihi, eğer piyasada belirsizlik varsa, kayıpların daha da artmasına neden olabilir.
NASIL DEĞİŞTİRİLİR?
BES şirketinin verdiği şifreyle telefonunuzdaki mobil uygulamaya girerek fon değişikliklerini istediğiniz saatte yapabilirsiniz. Bunun için ‘fon yönetimi’ menüsüne girip ‘fon dağılımını değiştir’ seçeneğini bulmanız yeterli. Buradan fonların portföyde yüzde kaç olacağını belirleyebilirsiniz. Fon değişikliği 1-2 gün içinde gerçekleşir.
FON DEĞİŞİMİ ZORUNLU MU?
Fon değişim zorunluluğu bulunmuyor. Ama piyasa şartlarına ve olası risklere göre zamanında harekete geçmek şart.
Örneğin; altın düşüş trendine girdiğinde kaybı en aza indirmek için ‘altın kıymetli maden fonlarının’ ağırlığını azaltıp, sabit getirili enstrümanların olduğu ‘BES para piyasası fonu’, ‘katılım fonları’ tercih edilebilir.
FON DAĞILIMI NEDEN ÖNEMLİ?
BES fonlarının tamamı tek bir yatırım aracına bağlanmamalı. Sepet stratejisi BES için de geçerli. Farklı fonlarla risk dağıtılmalı. Jeopolitik risk var ve enflasyon baskısı yüzünden altın düşüyorsa riskin daha az olduğu ‘BES para piyasası fonları’nda veya ‘BES katılım fonlarında’ ağırlık artırılabilir. Bu durumda örneğin; değerli maden fonlarının ağırlığı yüzde 10- 15’te tutulurken, para piyasası fonlarının ağırlığı yüzde 40-50’ye çıkarılabilir. Yerli ve yabancı hisse senedi içeren fonların portföyde olması da portföyü dengeler. Katkı payının bir kısmı da kamu borçlanma araçlarında değerlendirilebilir. Bu sayede bir varlık değer kaybederken, diğeri artar ve kayıp en aza iner.
DEĞİŞİKLİK YAPMANIN MASRAFI VAR MI?
BES’te fon değiştirmek tamamen ücretsiz. Fon değişikliği işlemi sırasında herhangi bir kesinti veya stopaj vergisi uygulanmıyor.
FON DAĞILIMINDA YAŞ ÖNEMLİ Mİ?
Evet. Genelde emeklilik yaşı yaklaşanlar o ana kadarki fon değerini korumak ister. Bu yüzden çok riskli yatırım araçları önerilmez. Ama gençlerin önünde uzun bir yol olduğundan yüksek getirili ve riskli fonlar (hisse yoğun fonlar, değişken fonlar gibi) önerilir. Fakat varlıkların getiri döngüleri ve ekonomik konjonktür de takip edilmeli.
KATKI PAYI DEĞİŞİKLİĞİ YAPILABİLİR Mİ?
Evet. Yılda 4 kez ödeme planı değişikliği yapılabilir. Ödeme periyodları 3 aylık, 6 aylık ve yıllık olarak belirlenebilir. İsteyen ödemelere ara verebilir ve sonra tekrar başlatabilir.
GETİRİ PERFORMANSI NASIL TAKİP EDİLEBİLİR?
BES fonlarının düzenli olarak takip edilmesi için, fonların performansını gösteren Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS) ve Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu (BEFAS) gibi resmi sayfalara ya da emeklilik şirketinin web sitesindeki “Fon Performansları” bölümünden faydalanabilirsiniz.
YILBAŞINDAN BERİ HANGİSİNİN KAZANCI NE OLDU?
- En çok altın ve kıymetli maden fonları kaybettirdi. Kayıp yüzde 7.4’ü buldu.
- Yine içinde altın bulunan karma fonlarda da yüzde 1’e yakın kayıp var.
- TL borçlanma araçları fonlarındaki getiri yüzde 8-10 arasında değişiyor.
- Dış borçlanma araçlarındaki getiriler yüzde 10-11 civarında.
- OKS standart fon getirileri yüzde 13-14 seviyesinde.
- Standart fonlar ise yüzde 14-15 arası getiri sağladı.
- Değişken fonlar yüzde 15-50 arasında kazandırdı.
- Hisse senedi fonları yüzde 18-27 arası artıda bulunuyor.
- Katılım standart fonlar yüzde 22 civarı getiri sağladı.
- Para piyasası emeklilik fonları yüzde 22-23 kazandırdı.
- Katılım hisse fonu yüzde 38 civarı kazandırdı.
DEVLET KATKISI İÇİN FON SEÇİLEBİLİR Mİ?
Katılımcılar devlet katkısı için fon değişikliği yapamaz. Devlet katkısı, ağırlıklı Hazine tarafından ihraç edilen TL cinsinden borçlanma araçlarında, gelir ortaklığı senetlerinde, kira sertifikalarında değerlendirilir.
1. Kişinin Burcunu Seçin
2. Kişinin Burcunu Seçin