Mevsimlik işçiye tazminat piyangosu! 6 ay çalışana 3 yıllık hak doğuyor

Havaların yavaş yavaş ısınmaya başlaması tarladan turizm bölgelerine kadar birçok yerde hareketliliği artırdı. Turizm sezonu için geri sayım başlarken, tarım kentlerinde planlamalar yapılmaya başlandı. 5-6 ay devam edecek bu süreçte binlerce işçi çalışacak. Birçok işçi farklı illere göç edecek. Bu işçiler neredeyse Türkiye’nin her ilinde fındıktan kayısıya, çaydan kimyona kadar her türlü tarım işinde çalışacak. Yani Türkiye’nin bütün tarımsal süreçlerinde mevsimlik tarım işçilerinin emeği büyük. Aynı şekilde mevsimlik işçiler turizm sektöründe de yoğun olarak faaliyet gösteriyor. Kimi sezonluk, kimi kadrolu.SAYILARI 2 MİLYONU AŞIYORGüney illerde 12 ay boyunca, İç Anadolu’ya gidildikçe ise mart-nisan ayları gibi başlayıp kasıma kadar mevsimlik işçilere rastlanabiliyor. Gezici tarım işçilerinin sayısıyla ilgili elde yeterli veri bulunmuyor. Çünkü bu alanda kayıtdışılık yoğun. Buna karşılık mevsimlik işçi sayısının 2 milyonu aştığı hesaplanıyor. Mevsimlik iş sözleşmeleri, bir sezonla sınırlı olmak üzere belirli süreli yapılabileceği gibi belirsiz süreli de olabiliyor. Tek sezonluk yapılmış sözleşmeler, sezon bitiminde kendiliğinden sona eriyor. Mevsimlik sözleşmede işveren sezon sonunda ihbar ve kıdem tazminatı ödemiyor. SÖZLEŞME TÜRÜ ÖNEMLİMevsimlik sözleşmeler belirsiz süreli yapıldıysa, önceden bildirimle sona erdirilmek zorunda. Aksi takdirde, işverenin çalışana ihbar ve kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğü doğuyor. İşverenin art arda iki sezon sözleşme yapması halinde ise işçinin ihbar ve kıdem tazminatı hakkı doğuyor. İşveren, tek sezonluk sözleşme imzaladığı işçiyi iki sezon üst üste çalıştırırsa, bir sonraki sezonda işe almadığında ihbar ve kıdem tazminatı ödemekle yükümlü oluyor. Hem kıdem tazminatına hak kazanmak için gerekli olan 1 yılın hesabında hem de kıdeme esas sürenin hesabında işçinin mevsimlik iş sözleşmesine dayanarak çalıştığı dönem esas alınıyor.TAZMİNAT NASIL HESAPLANIR?Ek madde 5 kapsamında prim ödeyen tarım işçileri kıdem ve ihbar tazminatı alamıyor. Ancak bir işverene bağlı olarak çalışan tarım işçileri belli şartlarda tazminat alabiliyor. Kıdem tazminatı, çalışılan her yıl için (360 güne göre hesaplanıyor) en az bir aylık brüt asgari ücret (bu yıl için 33 bin 30 lira) üzerinden hesaplanıyor. Mevsimlik işlerde işçinin çalışmadığı dönemler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmıyor. Yılda 6 ay üzerinden 6 sezon çalışan bir işçiye 36 aylık (3 yıl) çalışması üzerinden tazminat hakkı doğuyor. İşçilerin, bir işyerinde ‘ücretli’ yıllık izin hakkı elde edebilmesi için 1 yıl çalışması gerekiyor. İş Kanunu, ‘niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanların’ yıllık ücretli izin alamayacağını öngörüyor. Mevsimlik işçiler sezonluk çalıştıkları ve bir yılı tamamlayamadıkları için bu haktan yararlanamıyor.Öte yandan mevsimlik çalışan kişi daha sonra sürekli kadroya geçerse, mevsimlik çalıştığı dönemler de yıllık izin hakkı hesaplanırken dikkate alınıyor. Mevsimlik işlerin yürütüldüğü otellerde ise devamlı çalışan işçiler yıllık izin hakkından yararlanabilirler. Mevsimlik işçiler, başka bir iş bulamazlarsa işsiz kalıyor. Bu işçiler bir işverene tabi olarak çalışmadıkları için işsizlik ödeneği alamıyorlar. Bir başka deyişle Ek Madde 5 kapsamında çalışan mevsimlik tarım işçilerine işsizlik maaşı ödenmiyor.Turizm tesislerinde Ek Madde 6 kapsamında çalışanlar eğer işsizlik sigortası primlerini kendileri öderse hizmet akdinin bitiminden sonra şartları taşırsa işsizlik maaşı alabilir. Bu kapsamda işsizlik primi dahil ödenmesi gereken aylık sigorta primi 12 bin 55.95 lira. Beden işçilerinin iş kazası risk yüksek oluyor. İş kazası ve meslek hastalığı sigorta kollarından yapılan yardımlardan yararlanarak geçici veya sürekli iş göremezlik geliri almaları için iş kazasının olduğu tarihten en az 10 gün önce tescil edilmeleri, sigortalılıklarının devam ediyor olması ve prim borcunun bulunmaması gerekiyor. Ayrıca mevsimlik işçilerin sağlık yardımı alabilmeleri için 60 gündem fazla prim borcu olmaması gerekiyor. Yasaya göre, tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle geçici olarak çalışan mevsimlik işçilerin sigortalı olabilmesi için işe giriş bildirgesini, sürekli ikametlerinin ya da çalıştıkları yerin bağlı bulunduğu muhtarlıklar ile tarım müdürlüklerine onaylatarak sosyal güvenlik merkezlerine başvurmaları gerekiyor. Bu işlemleri yaptırma sorumluluğu işçiye ait. Mevsimlik işçiyi çalıştıran işverenlerin sigorta yaptırma zorunluluğu bulunmuyor.Bunun için işçinin primleri ‘Ek Madde 5’le kendisinin yatırması gerekiyor. Ek Madde 5 kapsamında ödenen prim SSK’ya sayılıyor. Yani emeklilikte SSK hükümleri uygulanıyor. Bunlar prim hesabına esas kazancın alt sınırı (asgari ücret) ile üst sınırı (asgari ücretin 9 katı) arasında kendilerince belirlenen kazanç tutarının yüzde 35.5 prim öderler. Örneğim prime esas kazancın alt sınırından prim ödemek isteyen biri aylık 11 bin 725.65 lira prim ödeyecek.