Devrim Erbil'in hayatı film oluyor! 'Acının değil mutluluğun ressamıyım'

60 yıla yayılan bir sanat yolculuğu… Çağdaş Türk sanatının en önemli temsilcilerinden Devrim Erbil’in hayatı ‘Gökyüzü Öyle Maviydi Ki’ adıyla beyaz perdeye taşındı. Durmuş Akbulut’un yönettiği film, sanatçının hayatından izler taşıyan yarı biyografik bir anlatıyla, izleyiciyi büyük sanatçının hayatına yakından bakmaya davet ediyor… Devrim Erbil’le Bodrum’daki atölyesinde buluştuk.

OYA ÇINAR
oya.cinar@posta.com.tr
Hayatınızın film olması, son dönemde aldığım en heyecan verici ve güzel haber. ‘Gökyüzü Öyle Maviydi Ki’, bize, Devrim Erbil’i ne kadar anlatacak?
Sizler gibi çok heyecanlıyım ben de. Açıkçası ben özellikle izlemedim sürpriz olsun diye ama şunu söyleyebilirim: Film bir biyografi diliyle değil anılar, duygular, görsel çağrışımlar üzerinden ilerliyor. Neticede benim yaşamımı anlattığı için size biraz kendi dramımdan bahsedebilirim. (Gülüyor)
Güldünüz ama arka tarafta çok büyük dramlar var mı gerçekten?
Çok şükür sağlıklıyım. Sanatımda iyi bir yerdeyim. Bodrum’da atölyemde çalışarak geçiriyorum günlerimi. Mutluyum özetle ama geriye gidince, bir çocuk düşünün ki… İkinci Dünya Savaşı zamanına yani ‘Hitler Türkiye’ye girdi girecek’ sıkıntılarının çekildiği, gece sirenlerin çalındığı günlere de şahit olmuş, ekmek karnelerini görmüş biriyim. 1937 doğumluyum ben. Daha bir çocukken bunları yaşamak başlı başına bir dram tabii. Sonra bütün ihtilalleri; 60 İhtilali’ni, 71’i, 80’i, hepsini yaşamak. Az uz şeyler değil.

Filme yansıdı mı bu anlattığınız hikâyeler?
Filmde daha çok benim duygusal yönüm, doğayla ilişkilerim, insan ilişkilerim var ama benim çok fırtınalı da bir hayatım oldu. Elbette onların da yansıması var.
O fırtınalar sanatınızı da çok beslemiştir, değil mi?
Çook! Yani sıradan bir yaşamı seçmedim ben zaten en başından. Bunun için de çok bedeller ödedim. Her evlilik bana ders verdi. İlk eşimden ayrılma aşamasında yeni bir aşk yaşadım ve tam o dönemde doçentlik tezimi hazırlıyordum 1967’de. Düşünün ki aşkımdan verem oldum. Bir öksürürdüm oluk oluk kan gelirdi. Doktorlar, ‘Bu kolay kolay geçmez’ dediler. Validebağ Sanatoryumu’nda da 8 ay yattım. Diyeceğim o ki aşkın bedelini de büyük ödedim. 3 evlilik, 4 çocuk, aşklar, sevgililer... Ben sana daha ne kadar fırtına anlatayım? (Gülüyor)
Varsa dahasını da duymak isterim…
O zaman sana daha önce hiç anlatmadığım bir şey anlatayım. Benim en büyük dramım çocukluğumda gizlidir. Benim altı yaşıma kadar, boynumdaki bir sinirden dolayı, kafam omzuma yapışıktı. Bunun çok büyük kederini duyardım. Altı yaşımda bir ameliyat geçirdim ve altı ay gövdemin yarısı alçı içinde yattım.
Şimdi hatırlayınca ne hissettiriyor size?
Benim hayatımın en büyük dramlarından biridir bu. O ameliyatı olmasam, düzelmesem, o duyguyla baş edebilir miydim bilmiyorum. Belki de çok genç yaşta bu dünyadan göçüp giden sanatçıların arasına katılırdım.

Hayatınızdaki acılardan, fırtınalardan bahsettik. Sanatın acıyla ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Sanat yapan kimse, sürekli bir tedirginlikle, acıyla karşılaşır çünkü yaratıcılığın başlı başına bir doğum sancısı vardır. O yüzden bütün sanatçıların amacı yeni bir şey yapmaktır.
O zaman sanat doğası gereği ilerlemeden duramaz, doğru mu anlıyorum?
Kesinlikle! Gelişmeden duramaz. Aynı yerde durması mümkün değildir. Yani bir toplum yenilikçi, devrimci, ilerici olduğu zaman ilerleme gösterir ki nitekim Türkiye Cumhuriyeti de Kurtuluş Savaşı’ndan sonra öylesine bir ilerleme gösterdi. Sonrası dönemsel olarak yöneticilerin felsefesine, dünyaya bakışına bağlıdır. Bazen durur, bazen hızla gelişimler gösterir, bazen sakin dönemler ama sanatın yönü hep ileridir. Ve sanat, bir insanın yapmadan duramayacağı bir olgudur. Sanat psikofizyolojik bir içgüdüdür. Bütün içgüdüler gibi; açlık gibi, cinsellik gibi önüne geçilmez bir şeydir ve en büyük özelliği insan için yapılmış olmasıdır. Onun içinde de insanın acısı vardır, mutluluğu vardır, aşkı vardır…

Sizi insanlar sadece ressam değil, ‘resmin şairi, büyük felsefeci’ gibi ifadelerle tanımlıyor. Sanatınız o kadar yüksek ki tek bir şeyle yetinememiş kimse. Bunlar size ne hissettiriyor?
Çok mutlu ediyor tabii çünkü sanat hem görsel, hem işitsel bütün dalları kapsayan bir kavram. Ben hep edebiyatla iç içeydim. Çocukluğumda başladım şiir yazmaya. Bir sanatçı sanatın her dalına hakim olmalıdır zaten. Bir de şu çok önemli. Benim hocam Bedri Rahmi Eyüboğlu hep şöyle derdi: “Sanat Beyoğlu’ndan Beyazıt’a inmedikçe sanattan bahsetmenin bir anlamı yoktur.” Sanat sadece elit bir kesim içinde kalmamalı.
Siz Beyazıt’ın çok ötesine, tüm Anadolu’ya gittiniz…
Ben Anadolu’nun her yerini karış karış gezdim. Fakültelerine de gittim. Çimento fabrikalarına da gittim. Anadolu’nun her yerinden kaynak fışkırıyor. Çok özel kültürel eserlere sahibiz ama ben, tecrübeli bir hoca olarak Anadolu’nun yeteri kadar değerlerine ulaşılmadığını düşünüyorum.

Aşkı resmetmek mi zor, ayrılığı mı?
İkisi birbirinindir... Yani ikisini beraber çizmek lazım. Aşk, ayrılık; onun sonunda gelen acı ya da mutluluk. Aşkı herkes çizmek ister ama aşkı yaşamayan çizemez. Ayrılığı da herkes yaşar ama ayrılığı daha doğrusu acıyı pek kimse çizmek istemez. Pek değinmezler. Çünkü mutluluğu paylaşmak daha güzeldir.
Sizin resimlerinizde ağır basan duygu ne sizce?
Benim resmimin önünde 10 saniye duran bir kimse şöyle bir nefes alıyorsa, içinde bir heyecan duyuyorsa bu bir mutluluk tarifidir benim için. Ve o saniyeler birleştikçe, o resme yüzlerce, binlerce insan baktıkça o heyecan büyür ve büyük bir dünya olur. Benim amacım hep bu oldu. İnsanlara mutluluk dünyasının kapısını açabiliyorsam başarılıyım demektir. Ben acının değil, mutluluğun ressamıyım. Ve insana mutluluğun hikayesini anlatmıyorum. Onlar hiç fark etmeden renkle, çizgiyle, formla onların yüreğinde yer etmesini sağlıyorum.

Filmin uygulayıcı yapımcılığını üstlenen SM Sanat’ın Yönetim Kurulu Başkanı Şengül Oğuz, “Devrim Erbil’in çizgilerindeki ritmi ve doğa tutkusunu beyaz perdeye taşımak, ülkemizin kültür-sanat ekosistemine sürdürülebilir bir değer katma vizyonumuzun en heyecan verici adımlarından biri” diyor.