Her şey birkaç yüz dolar için! 'Doğruluk mu, cesaret mi?' oyunu internette gladyatör savaşına dönüştü

Murat GÜLDEREN / POSTASosyal medyadaki ‘meydan okuma’ (challange) kültürü tehlikeli bir ticarete dönüşmüş durumda. Dare Market, Xdares gibi platformlar, kullanıcılara para karşılığında akıl almaz görevler yaptırarak, dijital bir pazar yeri oluşturdu. Görevler için belirlenen ödüller genellikle kripto para birimleri veya platform içi dijital cüzdan bakiyesi üzerinden sisteme yükleniyor. Görevin zorluk seviyesi arttıkça, verilen ödül de aynı oranda yükseliyor. Basit bir sosyal deney birkaç dolarlık ödülle ifade edilirken, daha riskli ve sınırları zorlayan görevlerde bu miktar yüzlerce hatta bazı durumlarda binlerce dolara kadar çıkabiliyor. Ekonomik zorlukların arttığı ve sosyal medyada görünür olmanın giderek daha fazla önem kazandığı dijital çağda, özellikle genç kullanıcılar bu tür platformların hedef kitlesi haline geliyor. Sistemin işleyişi ise oldukça basit bir yapıya dayanıyor. Kullanıcılar platforma üye olduktan ve kullanım şartlarını kabul ettikten sonra görev oluşturabiliyor ya da mevcut görevleri üstlenebiliyor. Görevler için belirlenen ödüller genellikle dijital para birimleri, özellikle kripto varlıklar üzerinden sisteme yükleniyor. Görevi yerine getiren kullanıcı, video kanıtını platforma yüklüyor ve içerik onaylandığında ödeme dijital cüzdanına aktarılıyor. Tehlikenin her geçen gün hızla büyüdüğüne dikkat çeken Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi ve Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Bir zamanlar arkadaş ortamlarında eğlence amacıyla yapılan meydan okumalar, artık internet üzerinden Dare Market, X dare gibi birçok platformdan para karşılığında gerçekleştirilen bir sisteme dönüşmüş durumda. Son dönemde ortaya çıkan bazı platformlarda kullanıcılar, belirli bir ücret karşılığında başkalarına görev verebiliyor. İlk başta masum görünen bu görevler, ödül miktarı arttıkça daha sıra dışı ve riskli hale geliyor” dedi. Kırık, sorunun boyutlarını şu örneklerle verdi: “Örneğin bir kişiden kalabalık bir meydanda çıplak dolaşması, megafonla yemek siparişi vermesi, yabancılarla rahatsız edici diyaloglara girmesi, özel hayatını ifşa etmesi veya toplum içinde küçük düşürücü davranışlar sergilemesi istenebiliyor. Hatta bazı görevler kişinin kendi güvenliğini tehlikeye atmasına kadar uzanabiliyor. Asıl sorun, insanların para karşılığında etik sınırlarını zorlamaya başlamasıdır. Çünkü burada satılan şey aslında cesaret değil; mahremiyet, itibar ve bazen de insan onurudur.” Kolay para kazanma isteğiyle hareket eden kişilerin, normal şartlarda asla kabul etmeyecekleri davranışları sergileyebildiğine dikkat çeken Kırık, şöyle devam etti: “Üstelik bu görüntüler çoğu zaman internetten silinmiyor ve kişinin eğitim hayatını, kariyerini ya da sosyal çevresini yıllarca etkileyebiliyor. Bu platformların hızla yayılmasının arkasında ise dijital çağın dikkat ekonomisi bulunuyor. Sosyal medyada ne kadar sıra dışı davranırsanız o kadar fazla izleniyor, konuşuluyor ve görünür hale geliyorsunuz. Bir yandan ekonomik zorluklar, diğer yandan viral olma arzusu özellikle gençleri bu tür uygulamalara yöneltebiliyor.” İŞ KONTROLDEN ÇIKIYORKırık, insanlar artık sadece içerik üretmediğini, bazen kendi mahremiyetlerini ve güvenliklerini de birer dijital ürüne dönüştürdüğünü anlattı. Kırık, şu bilgileri verdi: “İşin daha da tehlikeli tarafı, bu meydan okumaların zamanla kontrolden çıkabilme ihtimalidir. Bugün birkaç yüz dolar karşılığında toplum içinde utandırıcı bir hareket yapması istenen bir kişi, yarın suç teşkil eden bir eyleme yönlendirilebilir. Nitekim geçmişte sosyal medya kaynaklı meydan okumalar nedeniyle yaralanan, hayatını kaybeden veya ciddi hukuki sorunlarla karşılaşan çok sayıda insan oldu. Bu nedenle konu yalnızca bireysel tercih meselesi olarak görülmemeli; toplum sağlığı, kamu düzeni ve dijital güvenlik açısından da değerlendirilmelidir.” Devletin bu noktada dijital platformlara yönelik denetim ve düzenleme mekanizmalarını güçlendirmesi gerektiğinin altını çizen Ali Murat Kırık, “Para karşılığında tehlikeli, aşağılayıcı veya suç teşkil eden görevlerin paylaşılmasını engelleyecek yasal çerçeveler oluşturulmalı, platformlara daha fazla sorumluluk yüklenmelidir. Aynı zamanda okullarda ve üniversitelerde dijital okuryazarlık eğitimleri artırılarak gençlerin bu tür riskler konusunda bilinçlendirilmesi önem taşıyor. Vatandaşlara düşen görev ise kolay para vaatlerine karşı dikkatli olmak. Birkaç dolar kazanmak uğruna yapılan bir hareketin bedeli bazen yıllarca sürebiliyor. Kısa vadeli kazançlar uğruna kişisel güvenliği, itibarı ve geleceği riske atmak, çoğu zaman geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabiliyor” diye konuştu.

Haberlerimizi Google'da Takip Edin