Kavgalarımızın adresi değişti: Evdeki huzuru bozan 10 dijital kriz

MURAT GÜLDEREN / POSTAAkıllı telefonlar, uygulamalar ve dijital alışkanlıklar, farkında olmadan aile içi gerilimin ana kaynağına dönüşmüş durumda. Peki, avucumuzun içindeki bu küçük ekranlar nasıl oldu da birer aile krizine dönüştü? Dijital dünyanın ruh sağlığımıza ve aile ilişkilerimize etkisini, bu kördüğümün nasıl çözüleceğini Psikolog Dr. Feyza Çelen ile masaya yatırdık. Çiftlerin ve ebeveynlerin, teknolojiyi yasaklamak yerine dijital sınırlar üzerinde açık ve ortak kurallar belirlemesi gerektiğine vurgu yapan Çelen, “Dijital alışkanlıklar düzenlenmediğinde, aile bireyleri birbirini değil, ekranları referans almaya başlıyor. Bu durum zamanla içgörüyü zayıflatıyor, güven duygusunu aşındırıyor ve küçük anlaşmazlıkları kronik çatışmalara dönüştürüyor” dedi.Çelen, evlerde en sık kavgaya neden olan dijital başlıkları şöyle sıraladı: Birçok çift, artık sorunlarını kişiselleştirilmiş yapay zeka asistanlarına anlatıyor. Ve ne yazık ki yapay zeka herkese kendi anlatımı üstünden haklılık payı vererek, ilişkide bencil bir yanı ortaya çıkarıyor. Uzlaşma kültürüne erişebilmek yerine, ‘haklıyım’ onayını alarak iletişimi olanaksız hale gelen çift, sorunlarını çözemediği gibi başka arayışlara girerek, dijital aldatma sinyallerinin de önünü açmış oluyor. Gidilen her mekanın, yenilen her yemeğin anlık paylaşılması aile içinde ‘mahremiyet’ kavgası yaratıyor. Eşlerden birinin gizlilik istemesi, diğerinin ise ‘hayatını sergileme’ merakı, dijital ayak izi üzerinden büyük bir güven krizine dönüşüyor. Eşlerin birbirine verdiği fotoğraf çekme dersleri can sıkıcı boyutlara ulaşabiliyor. Dijital platformlar, oyun üyelikleri, bulut depolama alanları derken; aile bütçesinde nereye gittiği belli olmayan dev bir delik açıldı. Kimsenin izlemediği platformlara ödenen paralar ve “unuttuğun aboneliği neden iptal etmedin” tartışmaları, mutfak masraflarını gölgede bırakıyor. Özetle tek tıkla yapılan alışverişler ve uygulama içi ödemeler, sonradan hesaplaşma konusu olabiliyor. ‘Bir bölüm daha’, ‘Bu son oyun’ tartışması neredeyse her çocuklu evde yaşanıyor. ‘Ne kadar süre ekran başında kalınmalı?’, ‘Hangi içerikler uygun?’ soruları ebeveynler arasında fikir ayrılığına yol açabiliyor. Ortak bir duruş sergilenmediğinde, ekran süresi çocuk üzerinden yürüyen bir güç savaşına dönüşebiliyor. Buna bir de ebeveynlerin ekran süresindeki sınırsızlık eklenince ciddi aile krizleri başlıyor. Mesajlara geç cevap vermek kırgınlık, fazla yazmak ise gerginlik sebebi olabiliyor. Gruplardan çıkmak ayıp, sessiz kalmak ilgisizlik olarak algılanırken, paylaşılan her mesaj, aile içi ilişkilerde yeni bir hassasiyet alanı yaratıyor. Basit görünen bir emoji ya da görülüp cevaplanmayan bir mesaj bile uzun süreli küslüklere zemin hazırlayabiliyor. Bazıları için güven, bazıları için kontrol anlamına geliyor. Konumun açık ya da kapalı olması, “Saklayacak bir şey mi var?” sorusunu beraberinde getirirken, özellikle eşler arasında ciddi tartışmalara neden olabiliyor. Konum takibi, açık bir uzlaşma olmadan yapıldığında güveni güçlendirmek yerine tam tersine zedeleyebiliyor. Telefon karıştırmak mı daha büyük sorun yoksa her şeyi gizli tutmak mı? Mesajlar, şifreler ve uygulamalar, özel alan ile aile içi şeffaflık sınırını giderek belirsizleştiriyor. Aynı ortamda otururken gelen her bildirime reflfleksle bakılması, “Ben önceliğin değil miyim?” duygusunu tetikliyor. Özellikle konuşma sırasında telefona uzanmak, aile içinde değersizlik ve ilgisizlik hissini artırarak küçük tartışmaları büyük kavgalara dönüştürebiliyor. Sosyal medyada görülen ‘mutlu aile’, ‘mükemmel ev’, ‘kusursuz ilişki’ paylaşımları, ev içi beklentileri gerçek dışı bir noktaya taşıyor. “Onlar yapıyor, biz neden yapmıyoruz?” sorusu, teknoloji kaynaklı sessiz bir memnuniyetsizlik yaratıyor. Evin bütçesini aşacağını bildiği halde beklenen özel gün hediyeleri mesela tatlı bir akşam yemeği planıyken teknede bir parti düzenleme beklentisine bırakıyor kendini. Telefonu açmamak, geç cevap vermek ya da çevrimdışı kalmak artık “Bir sorun mu var?” sorusunu beraberinde getiriyor. Bu durum, bireysel alan ihtiyacı ile sürekli erişilebilir olma beklentisi arasında ciddi bir çatışma yaratıyor.