Okyanusun derinliklerinde keşfedildi! Depremleri durduran 'fren sistemi' bulundu

Ekvador’un yaklaşık 1.600 kilometre batısında, okyanusun derinliklerinde sıra dışı bir doğa olayı yaşanıyor. Buradaki bir deniz tabanı fayı, son 30 yıldır adeta bir saat düzeniyle 6 büyüklüğünde depremler üretiyor. Her 5 ila 6 yılda bir, neredeyse aynı noktalardan kırılan fay, hep benzer büyüklükte depremler meydana getiriyor. Deprem biliminde bu kadar düzenli ve tekrarlayan bir döngüye son derece nadir rastlanıyor. Bilim insanları, bu istikrarlı yapının arkasındaki sırrı çözmek için uzun süredir çalışmalar yürütüyordu. Prestijli bilim dergisi Science'da yayımlanan yeni bir araştırma, gizemi sonunda aydınlattı. Bilim insanları, fay hattının kendi içinde yer alan özel bölgelerin, depremlerin daha fazla büyümesini engelleyen doğal bir ‘fren sistemi’ görevi gördüğünü ortaya çıkardı. Indiana Üniversitesi Bloomington'da deprem bilimci ve makalenin başyazarı olan Jianhua Gong, bu engellerin varlığından uzun zamandır haberdar olduklarını ancak neden her döngüde depremleri bu kadar güvenilir bir şekilde durdurduğunu yeni çözebildiklerini belirtti.Birçok üniversite ve kuruluştan araştırmacının bir araya geldiği çalışmada, Pasifik ve Nazca tektonik levhalarının yılda yaklaşık 14 santimetre hızla birbirine sürtündüğü ‘Gofar fayı’ mercek altına alındı. Araştırmacılar, deniz tabanına yerleştirilen özel deprem ölçüm cihazlarıyla 2008 yılında ve 2019-2022 yılları arasında iki büyük saha çalışması gerçekleştirdi. Bu cihazlar, 6 büyüklüğündeki iki ana depremin öncesinde ve sonrasında yaşanan on binlerce küçük sarsıntıyı kaydetti. Elde edilen veriler, fay hattı üzerinde ‘bariyer’ veya ‘engel’ olarak adlandırılan sessiz bölgelerin aslında çok dinamik bir yapıya sahip olduğunu gösterdi. Büyük bir depremden günler ve haftalar önce bu bariyer bölgelerinde küçük deprem fırtınaları yaşanırken, büyük depremin hemen ardından bu bölgeler tamamen sessizliğe gömülüyordu. 12 yıl arayla incelenen iki farklı fay segmentinde de aynı durumun yaşanması, sürecin tesadüf olmadığını kanıtladı.Yapılan incelemelere göre bu doğal fren mekanizması şu şekilde çalışıyor:Bu engeller düz bir kaya bloğu değil; fayın kendi içinde 100 ila 400 metrelik küçük yan kaymalarla birden fazla kola ayrıldığı çok karmaşık bölgelerdir.Bu karmaşık ve kırıklı yapıların içine okyanus suyu derinden sızıyor.Büyük bir deprem sırasında fay aniden hareket ettiğinde, bu su dolu gözenekli kayaların içindeki basınç hızla düşüyor. Basıncın düşmesiyle birlikte gözenekli kaya yapısı geçici olarak birbirine kilitleniyor. Bu kilitlenme, deprem kırığının daha fazla ilerlemesini ve büyümesini engelleyen bir fren görevi görüyor. Gofar fayı yerleşim yerlerinden ve kıyılardan çok uzakta olduğu için buradaki depremler insanlar için doğrudan bir tehdit oluşturmuyor. Ancak bu keşif, dünya genelindeki deprem bilimi için büyük önem taşıyor!Okyanus tabanlarında buna benzer pek çok fay hattı bulunuyor. Bilim insanları, okyanus depremlerinin jeolojik koşullara göre neden beklenenden daha küçük kaldığını uzun zamandır merak ediyordu.Yeni araştırma, bu tür ‘doğal fren sistemlerinin’ okyanus tabanlarında yaygın olarak bulunabileceğini gösteriyor. Bu mekanizmanın anlaşılması, gelecekte kıyı şeritlerine ve yoğun nüfuslu bölgelere yakın okyanus faylarındaki deprem tehlikelerini ve risk modellerini daha doğru tahmin etmeye yardımcı olabilecek.