Giriş
Soframızdaki gizli tehlike! 24 yıllık veriler incelendi: Bu yiyecekler kolorektal kanser riskini artırıyor!
Kolorektal kanser hem dünya çapında hem de Türkiye'de hızla yayılan rahatsızlıklar arasında yer alıyor. Özellikle bu kanser türünün, Amerika'daki ölümlerin en yaygın ikinci nedeni olduğu ortaya çıktı. Harvard Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen bir araştırmada genellikle yaşlılarda gözlemlenen bu rahatsızlığın genç yetişkinler arasında da yaygınlaştığı ve bunun belli başlı nedenleri olduğu ortaya kondu. Peki, gençlerde kolorektal kanserin yaygınlaşmasının ardındaki en büyük nedenler neler?
Kolorektal kanser, bağırsak kanseri yani kolon kanseri olarak da bilinen bir kanser türü olarak biliniyor. Kolonun iç astarında yer alan hücrelerin kontrolsüz ve anormal bir şekilde çoğalması ve büyümesi ile kalın bağırsakta başlayan bu kanser, polip adı verilen küçük hücre kimliklerinin oluşması sonucunda meydana geliyor.
Bu kanser türünün genellikle 65 yaş ve üzeri kişilerde görüldüğü düşünülse de Amerikan Kanser Derneği tarafından yapılan açıklamalarda son yıllarda bu oranın düştüğü ve 50 yaşın altındaki kişilerde ise artış yaşandığı gözlemlendi. Amerikan Cerrahlar Koleji'nden yapılan açıklamada ise 1990'lı yıllarda doğan bireylerin kolorektal kansere yakalanma olasılığı, 1950'lerde doğan kişilere kıyasla iki kat daha fazla olduğu belirtildi.
JAMA Oncology'de yayımlanan yeni bir çalışmada, genç yetişkinlerde artan kolorektal kanser gözlemlerinin olası bir nedenine ışık tutuldu: Ultra İşlenmiş Gıdalar (UPF)! 29 binin üzerinde kadından alınan verilere dayalı olarak oluşturulan çalışmada yüksek miktarda UPF içeren beslenme tarzına sahip kişilerin, tüketmeyen yahut daha düşük miktarlarda tüketen kişilere kıyasla adenom (bir tür kanser öncesi polip) geliştirme oranının %45 daha yüksek olduğu belirlendi.
Kıdemli çalışma yazarı Gastroenterolog ve Boston'daki Harvard Üniversitesi'nde Tıp Profesörü olan Dr. Andrew T. Chan, konu hakkında "Amerikan beslenmesi çok daha fazla ultra işlenmiş gıdalardan oluşuyor; öyle ki Amerikalılar tarafından tüketilmekte olan kalorilerin %50'sinden fazlası UPF'lerden oluşuyor. Bu durum erken başlangıçlı kolorektal kanserde gördüğümüz eğilimleri artırıyor. Ultra işlenmiş gıdaların belli başlı zararlı sağlık etkileri olabileceğine dair artan kanıtlar göz önünde bulundurulduğunda, bunların birbiriyle ilişkili olup olmadığını bilmek istedik. Eğer öyleyse, bu, daha fazla takip yapmamızı gerektiren bir bağlantı olduğuna dair bir işaret olurdu." diyor.
24 YILLIK VERİLER İNCELENDİ...
Dr. Chan ve araştırmada ona eşlik eden meslektaşları, uzun süredir sürdürdükleri çalışmalarında elde ettikleri 24 yıllık verileri inceleyerek bir kanıya vardılar. 50 yaşından daha küçük 29 bin 105 hemşireden hiçbirinde kolorektal polipi veya inflamatuar bağırsak hastalığı bulgusu gözlemlenmemişti. Çalışma süresince her kadın kendi beyanına bağlı olarak 4 yılda bir beslenme sıklığı anketleri doldurdu ve 50 yaşına gelmeden önce kolorektal kanser risklerinin incelenmesi adına iki alt endoskopi gerçekleştirdiler.
Araştırmada görev alan uzmanlar anketleri inceledikten sonra ortalama olarak kadınların her gün 5,7 oranında UPF besin tükettiklerini ve bu besinlerin günlük kalori alımlarının %35'lik kısmını kapsadığını buldular. Endoskopik sonuçları incelediklerinde ise UPF tüketim oranı daha yüksek olan kadınların (günlük ortalama 10 porsiyon civarı) daha düşük miktarda (günlük ortalama UPF tüketen kadınlara kıyasla kolorektal kanser gelişimini hızlandıran poliplere sahip olma olasılığının daha yüksek olduğunu keşfettiler. Ancak ultra işlenmiş gıdalar ve erken başlangıçlı kolorektal kanserle daha az ilişkilendirilen bir başka kanser öncesi büyüme türü olan tırtıklı lezyonlar arasında doğrudan bir ilişki yoktu.
ULTRA İŞLENMİŞ GIDALAR (UPF'LER) NELERDİR?
Doğallık oranı azalan, içerisine dışarıdan bir veya birden çok yüksek oranda katkı maddesi eklenen gıdalar UPF'ler olarak adlandırılıyor. Günlük hayatta sıklıkla tükettiğimiz kahvaltılık şarküteri ürünleri, margarinler, şekerli içecekler, şekerlemeler, abur cuburlar bu gıdalar arasında değerlendiriliyor.
Dr. Chan'a göre UPF'ler rafta dayanıklılık ömrü uzun süreli olan ve aşırı işlenmiş gıdalar olarak tanımlanabiliyor. Hazır paketli gıdalar (noodle, cips, kurabiye, kek vs.), dondurulmuş hazır yiyecekler, meyve suları, aromalı gazlı içecekler, yapay tatlandırıcılı her türlü abur cubur bu yiyecekler arasında değerlendiriliyor. Dr. Chan ayrıca "Bazı şişelenmiş çeşniler, baharatlar, çeşniler, soslar ve hazır soslar da çok sayıda ultra işlenmiş bileşen içerir," diye ekliyor.
Beslenme, 50 yaş altındaki kişilerde her ne kadar doğrudan kolorektal kanser gelişimi ile yüksek oranda ilişkili olarak nitelenemese de Dr. Chan doğal gıdaların tüketiminin vücut için daha faydalı olduğunu dile getiriyor. Meyve, sebze, fasulye, baklagiller ve kuruyemişler günlük kalori ve yağ, protein, karbonhidrat ihtiyaçları gözetilerek düzenli ve dengeli beslenmenin altın anahtarları olarak görülüyor.