Soğan severlere müjde! Meğer doğuştan şanslılarmış...

Uluslararası bilim insanlarından oluşan bir araştırma heyeti, bireylerin gıda tercihleri ile genel sağlık durumları arasında son derece çarpıcı ve hayranlık uyandırıcı bir ilişkiyi gün yüzüne çıkardı. Yapılan bu yeni ve kapsamlı çalışmada, özellikle soğan tüketiminin ve soğan sevgisinin, toplumda yaygın olarak görülen bazı kronik hastalıklara yakalanma riskini azaltmadaki potansiyel rolü masaya yatırıldı. Elde edilen bulgular, yemek zevklerimizin sadece damak tadıyla sınırlı olmadığını, genetik bir altyapıya sahip olabileceğini gösteriyor. Söz konusu bilimsel çalışma, insanların genetik yapıları ve günlük beslenme alışkanlıkları hakkında çok değerli bilgiler barındıran Birleşik Krallık sağlık veri tabanından (UK Biobank) elde edilen veriler ışığında gerçekleştirildi. Araştırmacılar, yaşları 37 ile 73 arasında değişen 160.000'den fazla bireyin genetik haritalarını ve beslenme beyanlarını çok titiz bir analize tabi tuttu. Bu devasa örneklem büyüklüğü, çalışmanın güvenilirliğini artıran en önemli unsurlardan biri olarak öne çıkıyor. Yürütülen detaylı incelemelerin sonucunda uzmanlar, katılımcıların soğan kokusuna ve bu sebzenin kendine has tadına olan düşkünlükleri ile tip 2 diyabet (şeker hastalığı) veya yüksek tansiyon (hipertansiyon) geliştirme ihtimallerinin düşmesi arasında son derece kuvvetli ve olumlu bir bağ olduğunu saptadı.GENETİK VARYASYONU ÖNEMLİ BESİNLER VE ÖNE ÇIKAN GENAraştırma heyeti, inceledikleri veri setinde yer alan tam 96 farklı yiyecek tercihi arasında yüzlerce farklı genetik ilişkiyi başarıyla tanımladı. Bu dikkat çekici ilişkiler yelpazesinde; soğan başta olmak üzere sarımsak, greyfurt, yaban turpu, fasulye gibi besinlerin tüketimi ve hatta yiyeceklere ekstra tuz ekleme alışkanlıklarıyla doğrudan bağlantılı olan pek çok genetik varyasyon (farklılık) saptandı. Ancak tüm bu veriler arasında araştırmacıların en çok dikkatini çeken ve onları en çok şaşırtan bağlantı, doğrudan soğan tercihi ile koku alma reseptörlerini kontrol eden özel bir gen olan OR2T6 genindeki belirli bir varyant arasında yaşandı. Bilim ekibi, soğan sevgisini doğrudan etkileyen bu spesifik gen varyantını keşfettikten sonra, aradaki ilişkiyi çok daha derinlemesine analiz etmeye karar verdi. Elde edilen bu çarpıcı sonucun doğruluğundan emin olmak ve yöntemi test etmek isteyen uzmanlar, daha genç bireylerden oluşan ve yaş ortalaması yaklaşık 25 olan çok daha küçük, bağımsız bir veri kümesi üzerinde de aynı deneyleri tekrarladı. Genç yaş grubunda yapılan bu testlerin sonucunda da, aynı genetik varyantın soğan tercihini belirlemede tutarlı ve güçlü bir gösterge olduğu net bir şekilde doğrulandı. Bu durum, söz konusu genetik bağın yaş fark etmeksizin insan hayatında stabil kaldığını kanıtladı. Yapılan bu tarz genetik kökenli analizlerin tıp dünyası için en büyük önemi, insanların genetik yapılarının doğum anından itibaren tamamen sabit kalmasıdır. Zaman içerisinde değişime uğrayabilen, esneyebilen ya da kişisel kararlarla farklılaşabilen beslenme alışkanlıklarının aksine genler; kişinin yaşam tarzından, yaşından ya da çevresel faktörlerdeki değişikliklerden hiçbir şekilde etkilenmezler. Örneğin, bir kişiye tip 2 diyabet teşhisi konulması o bireyi zorunlu olarak diyetini değiştirmeye ve daha sağlıklı beslenmeye yönlendirebilir, ancak bu hastalık o kişinin doğuştan gelen genetik kodlarını asla değiştiremez. Araştırmacılar, soğan tercihiyle eşleşen bu özel genetik varyantı daha sonra tamamen bağımsız diğer genel sağlık verileriyle de yan yana getirerek analiz etti. Yapılan bu çapraz kontrolün ardından, bu gene sahip olan kişilerin yüksek tansiyon ve tip 2 diyabet hastalıklarına yakalanma risklerinin anlamlı derecede azaldığı bir kez daha belgelendi. Bilim dünyasında Mendel rastgeleleştirmesi olarak adlandırılan bu modern yöntem, beslenme düzeninin insan sağlığı üzerindeki gerçek etkilerini ölçmek adına devrimsel bir kolaylık sunuyor. Bu metot, bireylerin kendi beslenme alışkanlıklarına dair verdikleri, zaman zaman öznel, eksik ya da yanlış olabilecek sözlü veya yazılı ifadelere güvenmek yerine, doğrudan genetik varyantları objektif birer alternatif araç olarak kullanmaya dayanıyor.Uzmanlar, bu bilimsel yaklaşımın yiyecekler ile hastalıklar arasındaki neden-sonuç ilişkilerinin çok daha berrak ve şüpheye yer bırakmayacak şekilde anlaşılmasına muazzam bir katkı sağlayacağına inanıyor. Nitekim bu gelişmiş yöntem, daha önceki yıllarda kahve tüketimi, alkol kullanımı ve süt içme alışkanlıklarının insan sağlığına etkilerini inceleyen çalışmalarda da başarıyla kullanılmıştı. Ancak araştırmayı yürüten bilim ekibine göre, bu alandaki asıl büyük zorluk ve aşılması gereken engel hala varlığını koruyor. Bir insanın günlük yaşamında düzenli olarak tükettiği gıdaları tam ve kusursuz bir şekilde yansıtabilecek genetik belirteçleri (markörleri) tam olarak tespit etmek hala oldukça güç bir süreç. Araştırmacılar, gelecekte doğrudan tat ve koku alma genlerine odaklanmayı sürdürerek, insanların gıda tercihlerini hem genetik hem de genel sağlık faktörleriyle bir arada değerlendiren çok daha doğru ve yüksek hassasiyetli modeller geliştirmeyi ümit ediyorlar.Bununla birlikte, çalışmayı gerçekleştiren uzmanlar son derece önemli bir uyarıda da bulunuyorlar: Mevcut bulgular, sadece soğan sevgisi ile bahsedilen bu kronik sağlık yararları arasında doğrudan, kesin bir nedensel ilişki olduğunu tek başına kanıtlamaz. Bu sonuçlar şimdilik yalnızca üzerinde çok daha fazla araştırma ve klinik çalışma yapılması gereken güçlü bir korelasyona (karşılıklı ilişkiye) işaret etmektedir. Bilim ekibi, bu verilerden yola çıkarak kesin ve net tıbbi sonuçlara varmadan ya da doğrudan klinik/tıbbi uygulamalara geçmeden evvel, elde edilen bu sonuçların mutlaka çok daha büyük, genetik açıdan daha çeşitli ve farklı coğrafyalardan seçilmiş geniş örneklemler üzerinde de tekrarlanarak doğrulanması gerektiğinin altını önemle çiziyor.Ancak yine de, yapılan bu devasa analizlerin genel sonuçlarında sadece tek bir yiyecek türünün (soğanın) bu kadar belirgin, net ve baskın bir şekilde ön plana çıkmış olmasının, çalışmada kullanılan bilimsel metodolojinin ne kadar sağlam, sarsılmaz ve güvenilir olduğunu kanıtladığına inanıyorlar.Küresel sağlık tahminlerinden elde edilen güncel verilere göre; dengesiz ve sağlıksız beslenme alışkanlıkları, rafine şekerlerin aşırı ve kontrolsüz tüketimi ya da vücudun ihtiyacı olan taze meyve ve sebzelerin yetersiz miktarda alınması gibi nedenlerden dolayı dünyada her yıl yaklaşık olarak 11 milyon insan maalesef erken yaşta hayatını kaybetmektedir.Büyük bir ilgiyle karşılanan bu bilimsel çalışma; insan beslenmesi ile hastalıkların gelişimi arasındaki karmaşık ve girift ilişkiyi tam anlamıyla çözmenin tıp dünyası için hala çok büyük bir meydan okuma ve zorluk olduğunu kabul ederek noktalanıyor.Ancak, genom çağında geliştirilen yeni genetik araçların ve Mendel rastgeleleştirmesi gibi gelişmiş yöntemlerin kullanımı, gelecekte bu sağlık alanında çok daha iyi, aydınlatıcı ve umut verici olanaklar sağlayacağını vurguluyor. Büyük yankı uyandıran bu kapsamlı çalışmanın tüm sonuçları ve detayları, uluslararası çapta prestije sahip olan BMC Medicine adlı bilimsel tıp dergisinde resmi olarak yayımlanarak tıp dünyasıyla paylaşıldı.