Giriş
Sosyal yardımlarda yeni dönem: Asgari ücret kriter olacak
Geliri belirli eşiğin altında kalan hanelere gıda, ısınma ve kira gibi yardım kalemlerinin verilmesini öngören Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) bu yıl hayata geçirilecek. Bu yolla gelir eşitsizliğinin azaltılması ve dar gelirlinin korunması amaçlanıyor.
Devlet, Türkiye Aile Destek Programı başta olmak üzere engelli ve yaşlı aylığı, elektrik desteği, genel sağlık sigortası prim ödemeleri ve anaokulu yardımı gibi birçok alanda ihtiyaç sahibi vatandaşları yalnız bırakmıyor. Özellikle havaların soğuduğu şu günlerde sağlanan fatura destekleri de vatandaşın elini rahatlatıyor. Şimdi sırada Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) bulunuyor. Bu yıl hayata geçecek yeni sistem, milyonlarca ailenin bütçesine katkı sağlayacak.
BÖLGE BAZLI TESPİT YAPILACAK
'Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin bazı mahallelerde pilot uygulamasının başlatılması daha sonra da ülke genelinde yaygınlaştırılması planlanıyor. Uygulama kapsamında Hazine ve Maliye ile Aile ve Sosyal Hizmetler bakanlıkları, sistem ve gelirler üzerinde inceleme başlatarak çalışma yapıyor. Bölge bazlı incelemeler yapılarak hangi bölgelerde ne gibi ihtiyaçların olduğu da belirlenecek. Bu çerçevede ısınma giderlerinin fazla olduğu illerde ailelere ısınma yardımı yapılacak.
2027’DE TÜM İLLERI KAPSAYACAK
Uygulamanın kapsamının ve gelir eşiğinin belirlenmesinin ardından sosyal yardımlar alanında gerek duyulması halinde yasal düzenlemelere de gidilecek. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, TBMM Genel Kurulu’ndaki 2026 bütçe görüşmelerinde sistemi duyurarak, şu ifadeleri kullanmıştı:
“GETAD diyoruz, Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi. Bu sistemin pilot uygulamasını önümüzdeki yıl başlatacağız birkaç ilimizde. 2027 yılında ise tüm ülkeye yaymayı planlıyoruz. Bu yeni destek modelimiz özü itibarıyla bir eşik gelirin altında kalan aileleri destekleyici bir model olacak ama istihdam piyasalarından caydırıcı nitelikte de olmayacak. Bu genel kavramsal çerçeve içinde yeni bir sistemi de ülkemize kazandıracağız. Sosyal yardım alanında yapısal bir reformu da hayata geçirmiş olacağız.”
ASGARİ ÜCRET KRİTER OLACAK
Bölge ve mahalle bazlı incelemelerin ardından sosyal destek programı kapsamında kira yardımı da gerçekleştirilecek. Böylece belirlenen eşik değerin altında geliri bulunanlara ısınma, kira ve gıda yardımlarına gidilecek. Peki gelir eşiği ne kadar olabilir?
Halihazırda uygulanan sosyal yardımlarda net ve brüt asgari ücretin belli bir oranı dikkate alınıyor. Örneğin gıda yardımında hanedeki kişi başına gelirin net asgari ücretin üçte birinden yani 9 bin 358 liradan az olması gerekiyor. Bu da 4 kişilik bir aile için 37 bin 432 lira gelire denk. GSS primi desteğinde ise kişi başına gelirin brüt asgari ücretin üçte biri olan 11 bin 10 lirayı aşıp aşmadığına bakılıyor.
AİLEDE ÇALIŞAN OLMAMALI
Yeni sistemde ise bölgesel bazlı bir gelir şartı gündeme gelebilecek. Bu noktada gelir şartının mevcut limitlerin üzerinde olması bekleniyor. Örneğin hanedeki tüm bireylerin gelirinin net asgari ücretin (28 bin 75 lira) altında olması destek için yeterli olabilecek. Eğer hanenin geliri 20 bin liraysa eksik miktar tamamlanacak Yani devlet baba 8 bin 75 lira nakit destek sağlayacak.
Ayrıca gıda ve barınma desteği de verilebilecek. Ailede çalışan kimsenin olmaması da aranan şartlar arasında bulunuyor. Çalışmaya uygun kişiler vatandaşlık maaşı alabilecek ancak iş bulduğunda destek kesilecek. Gelir tespitinde, kira gibi ek gelir olup olmadığına da bakılacak.
ÖDEME NASIL YAPILACAK?
Ödeme hane gelirine göre hesaplanacak. Eksik miktar tamamlanacak. Her aileye eşit ödeme yerine ihtiyaç odaklı model uygulanacak.
TEK SEFERLİK DEĞİL DÜZENLİ NAKİT AKIŞI
Vatandaşlık maaşı mevcut sosyal yardım sisteminden farklı bir model olacak.
Farkları şöyle:
- Sabit tutar yerine gelir tamamlama şartı
- Tek seferlik değil düzenli aylık ödeme
- İstihdam teşvikiyle birlikte yürütülecek.
- Tüm sosyal destekler tek çatı altında toplanacak.