Giriş
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan 200 yıllık miras: Boğaz’daki tarihi yalı mirasçılara döndü
İstanbul Boğazı’nın en kıymetli noktalarından Tarabya’daki yaklaşık 10 dönümlük arazi ve üzerindeki tarihi yalıya ilişkin 17 yıldır süren hukuk mücadelesi sonuçlandı. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, Çarlık Rusya’dan Sovyetler Birliği’ne ve oradan Rusya Federasyonu’na uzanan mülkiyet serüveninde mahkeme, belgeler, fermanlar, diplomatik yazışmalar ve uluslararası hukuk ışığında kararını verdi.
Hazine, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Rusya Federasyonu ve yasal mirasçılardan oluşan dört taraflı davada mahkeme, 19. yüzyılda taşınmazın sahibi olan Nikola İsveçin’in mirasçıları lehine hüküm kurdu. Böylece değeri 1,5 milyar lirayı aşan yalı ve arazisi, Rus elçilik çalışanının Fransa’daki torunlarına geçti.
400 BİN KURUŞA SATILDI, 200 YIL SONRA GERİ DÖNDÜ
Sabah’tan Atakan Irmak’ın haberine göre, yalının hikâyesi, Sultan Abdülmecid döneminde, 19. yüzyıl ortalarında başladı. Fransız Sefareti’nde tercümanlık yapan Mösyö Leon Auguste Landevoisin’in eşi Madam Yakome’nin kızı Heme Landevoisin, 1841’de mülkü Rum asıllı Hristaki Efendi’den satın aldı.
Tanzimat ve Islahat Fermanları’yla yabancıların Boğaz’da gayrimenkul edinmeye başladığı o yıllarda, yalı Fransız bir ailenin eline geçmişti. Ancak 1868’de Landevoisin ailesi Fransa’ya dönmeden önce, mülkü Rus elçilik çalışanı Nikola İsveçin’e 400 bin kuruş karşılığında sattı.
İsveçin, II. Abdülhamid döneminde, 1903’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Ancak ölüm kaydına “mirasçı bırakmadan öldü” notu düşüldü.
RUSYA’YA KİRALANDI, AMA HİÇ TESCİL EDİLMEDİ
Nikola İsveçin’in ölümünün ardından taşınmaz, Padişah V. Mehmed Reşad’ın fermanıyla Rus Çarlığı’na yalnızca kiralandı. Bir dönem Rus Sefareti çalışanlarına lojman ve misafirhane olarak tahsis edilen yapı, hiçbir zaman doğrudan Rusya’ya tescil edilmedi.
1917’deki devrimlerle Çarlık Rusya’sının yıkılması, ardından SSCB’nin kurulması ve 1991’de Rusya Federasyonu’na geçiş, mülkün statüsünü daha da karmaşık hale getirdi. 1950’de yapılan kadastro tespitinde taşınmaz hâlâ Nikola İsveçin adına kayıtlıydı.
17 YILLIK HUKUK MARATONU
2004 yılında Hazine, “İsveçin mirasçısız öldü” gerekçesiyle taşınmazın devlete geçmesi talebiyle dava açtı. Vakıflar Genel Müdürlüğü, mülkün Sultan Bayezid Vakfı’na ait olduğunu ileri sürdü.
Rusya Federasyonu ise taşınmazın bedelinin Çarlık döneminde devletince ödendiğini, İsveçin’in sadece “emanetçi” olduğunu savunarak tapunun kendi adına tescilini istedi.
Tam bu sırada, İsveçin’in Fransa’daki torunları ortaya çıktı.
MAHKEME NOKTAYI KOYDU
İstanbul Asliye Hukuk Mahkemesi, dört tarafın taleplerini tek dosyada birleştirerek yüzlerce sayfalık bir kararla davayı sonuçlandırdı. Kararda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nden 15, Anayasa Mahkemesi’nden 10’dan fazla karar ile çok sayıda Yargıtay içtihadı incelendi. Akademik kaynaklarla desteklenen karar, adeta bir hukuk tezi niteliği taşıyor.
Mahkeme, Hazine ve Rusya Federasyonu’nun “yolsuz tescil” ve “inançlı işlem” iddialarını 10 yıllık hak düşürücü süre nedeniyle reddetti. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün “mirasçısız ölüm” gerekçesi de, İsveçin’in torunlarının varlığı belgelenince geçersiz sayıldı.
MİRASÇILARA MİLYARLIK SERVET
2022’de yapılan keşifte değeri 300 milyon TL olarak belirlenen, bugün ise 1.5 milyarı aşan yalı ve arazi, Aurelie Lecomte, Cedric Lecomte İsveçin ve Jean Ivan İsveçin adlı üç mirasçıya geçti.
Fransız Soybilim Araştırma Ofisi’nin belgelerine göre 1815 doğumlu Nikola İsveçin’in soyundan gelen bu üç kişi, Tarabya’daki 200 yıllık mülkün yeni sahipleri oldu.
