Giriş
Askeri uçak neden düştü? Uzmanlar değerlendirdi: ‘Pilotlardan herhangi bir ikaz yok’
Türkiye'ye ait C130 kargo uçağı Gürcistan'da düştü. Uçak neden düştü, hangi ihtimaller var? Uzman isimler iddiaları ve ihtimalleri tek tek değerlendirdi. İşte detaylar...
Milli Savunma Bakanlığı (MSB), Azerbaycan'dan Türkiye'ye gelmek için yola çıkan ve içinde 20 personelin olduğu TSK'ya ait C130 kargo uçağının Gürcistan'da düştüğünü duyurdu. Düşen uçakta 20 askerin şehit olduğu aktarıldı. Uzmanlar CNN TÜRK yayınında olası ihtimallerini sıraladı.
Terör ve Güvenlik Uzmanı Coşkun Başbuğ uçak kazası ile ilgili ihtimalleri şöyle değerlendirdi:
Uçak, daha doğrusu hava kazalarında ilk akla gelen unsurlar şunlardır. 1. Teknik arızası. Bundan dolayı düşünme gerçekleşmiş olabilir mi? 2. Pilotaj hatası. Böyle bir ihtimal olabilir mi? 3. Mevsimsel koşullar, hava koşulları, görüş şartları. Bunlar değerlendirmeye alınır. Bunların da haricinde bir sabotaj veya bir hava kazası, havada iki uçağın çarpışması gibi bir kaza olabilir mi bu da yine bir ihtimal.
Bunların haricinde, bunlar hiç de olmuyorsa akla gelenler, sabotaj veya bir saldırı sonrası bu düşme gerçekleşmiş olabilir mi? Şimdi baktığımızda ifade edildiği gibi C-130 uçağı yıllardır kullanılan, en son benim hatırladığım 82'de bir kaza yaşamıştı. Toplamda 3 tane hasarı olan, kaza kırıma uğramış olan bir uçak. Yani askeri, hava kuvvetlerine kargo maksatlı kullanılan, personel ve malzeme yük taşımaya yarayan bir uçağımız. Ve çok da kullanılıyor. Şimdi böylesi denenmiş bir uçağın teknik arıza nedeniyle düşme ihtimali var mı? Elbette olabilir ama ben burada hava kuvvetleri personelinin özellikle bakım konusunda dünyanın en iyileri olduğunu bildiğim için ben bu ihtimali biraz düşük görüyorum. Çünkü Azerbaycan'a gönderiyorsun, yurt dışı görevi var. Titizlikle bakım onarından geçiriliyor ki zaten en uçak aslında aynı işleme tabi. Ve dolayısıyla böyle çok özenle hazırlanmış bir uçağın, hele ki Azerbaycan'ın çok da gurur günü, öyle bir törene katılmak için gönderilen uçağın, ben teknik bakım ve arıza maksatlı bir kırım yaşayacağı kanaatine değilim.
İkinci ihtimal, pilotaj hatası. Şimdi hava kuvvetleri zaten dediğim gibi dünyanın en iyi pilotlarına sahip bir kuvvet, medar-i iftiharımız. Buradaki pilotların da yurt dışı göreve gönderilecek tecrübeyle, tecrübede olduğu için ben bir pilotaj ihtimaliyle çok düşük görüyorum. Bunu da elettik. O zaman üçüncü, hava koşulları. Yani orada mevsimsel koşullardan kaynaklı görüş şartları, sis veya işte bir hava koşullarında olumsuz durum, aşırı rüzgar, fırtına gibi bir ortam var mı? Eğer görüntüler doğruysa, çünkü teyide muhtaç bazı görüntüler var dolanan, bu ihtimal de çok düşük. Zaten olursa bu çoktan dillendirilirdi ilgili makamlar tarafından. Bu ihtimal de aynı şekilde kaldı. O zaman geriye kalan havada yaşanacak bir kaza, yani iki uçağın çarpışması veya iki hava aracının çarpışması ya da sabotaj ya da herhangi bir saldırı...
3 İHTİMAL VAR
Emekli asker Kazım Dalkıran 3 ihtimal üzerinde durdu:
Bu uçakta gördüğüm kadarıyla, içeriden bir patlama nedeniyle uçağın kuyruk bölümü kopmuş olabilir. İki, çok nadir olmakla beraber çok ters yapılan bir depresyon yani havadaki türbülans dediğimiz nedenle uçağın çok büyük bir rezonansa girmesi ve bu bölümünün uçaktan ayrılması durumu söz konusu olabilir.
Gördüğüm kadarıyla hava açık yani orada bir yıldırım düşmesine sebep olabilecek bir durum, hava durumu gözükmüyor. Hava şartlarının oraj dediğimiz hava durumunun olması durumunda söz konusu olabilir. Bir yıldırım çarpması sonucunda uçağın herhangi bir parçasının hata görmesi. Ancak burada görünen havada böyle bir yıldırım çarpması olabilecek bir hava durumu en azından görüntünün olduğu yükseklikte, çekilen görüntünün olduğu yükseklikte görünmüyor.
Burada türbülans olması durumu ise şu şekilde, uçağın normalde seyir süresi, seyir ettiği esnada hiç beklenmedik bir anda belki dikkat edersiniz böyle şeylere. Dolayısıyla bir şekilde eğer uçakta bir tehlikeli bölgeye girdiği zaman normal hava yolları uçuklarında uyarırlar, koltuklarınızda oturun ve emniyet kemerlerinize bağlı olsun. Bu esnada da çok aşırı bir rezonans sarsıntısı olduğunu, uçağın parçalarının farklı hareket ettiğini görürsünüz. Dolayısıyla bunu gördüğünüzde yapılacak şey şudur, uçağın süresini düşürmektedir. Dolayısıyla bu olursa bir şekilde türbülanstan uçak kurtarılabilir. Ama eğer uçak süresi düşürülerek o türbülans bölgesinden çıkamazsa uçak hava şartları aşırı türbülans nedeniyle diğer bir alternatif ise; birincisinde içerde bir patlama olabilir, ikincisinde çok aşırı bir türbülans uçağın süresi dolayısıyla, üçüncüsü de dışarıdan bir tepki söz konusu olabilir.
DIŞARIDAN BİR TEPKİ OLABİLİR
Sınır bölgelerinde tanımlanmayan uçaklar otomatik olarak ateşleme durumunda olan bazı hava savunma sistemleri olabilir. Bu hava savunma sistemleri nedeniyle farkında olmadan bir ateşleme söz konusu olabilir. Bunun daha önce bir Azerbaycan uçağının farkında olmadan ateşlenen bir hava savunma o şekilde ifade edilmişti. Hava savunma sistemi ile vuruldu ve düştü. Daha sonra yapılan incelemede anlaşılmıştı. Biz burada tabii Milli Savunma Bakanlığımızdan gelecek açıklamaları beklememiz gerekiyor.
Terör ve Güvenlik Uzmanı İbrahim Keleş;
Tabi ihtimaller biraz evvel diğer konuğumuzun da anlattığı konuların hepsine ben de katılıyorum. Yani hava şartları diyoruz, pilotaJ hatası veya teknik hatalar olabilir. Bir de çok söylememeye çalıştığım ve o konuda biraz cimri davrandığım dışarıdan bir müdahale ihtimali de zayıf da olsa öyle bir ihtimalle söz konusu olabilir. Ama tüm bunların doğruluğunu biz ne zaman öğreneceğiz veya kim söyleyecek bize bunları, bu şüphelerimizi kim giderecek? Bir kere böyle bir uçak düşmesi sonucunda ilk saatlerde Gürcistan'la irtibata geçilmiş, ilk dakikalarda. Gürcistan Türkiye ile irtibatta ve biz de bu uçağı takip edebiliyoruz rotasına üzerinde. Radarda görünürlüğü kayboluyor ve yetkili makamlarda birbiriyle irtibata geçiyorlar. Şimdi bu aşamadan sonra ne olacak? İlk Gürcü yetkililer gitmiş, sonra şu anda belki bizimkiler de varmışlardır. Orada Türkiye'nin bu kapasitesi daha yeterli. Önce bir arama kurtarma, sonra da kaza-kırım ekibi ortaya, devreye girecek. Çünkü bu uçakların düşmesiyle ilgili kaza-kırım ekibinin görevlendirmesi hemen yapılır. Ve onlar düşüş sebepleri üzerinde çalışmaya başlar.
Kayseri olma ihtimali ben de kuvvetli buluyorum. Çünkü orada bu nakliye uçaklarının da bulunduğu büyük bir üs var. Bir de hareket sahasına haritadan bakarsak, Ermenistan hava sahasını kullanmıyor uçağımız. Doğrudan Azerbaycan hava sahası, sonra Gürcistan hava sahasından Türk hava sahasına girecekti. Rota buradan da muhtemelen Kayseri'ye gidecekti. Taşıdığı personelin de komando olduğunu biz Cumartesi günkü törenlerde gördük. Komandolarımız vardı. Orada resmi geçitti. Onlar geçtiler.
hürriyet.com.tr'nin haberine göre ise, Dr. Öğr. Üyesi Osman Nuri Sunar, C130'ların, Türk Hava Kuvvetleri'nde yıllardır kullanılan ve görevlerinde kendilerini kanıtlamış uçaklar olduklarına dikkat çekerek, "Olay yaşandığı andan bu yana birçok kez dile getirildi: Bu güvenilir bir uçak. Geldiği rota biliniyor. Pilotlarımızın daha önce de kullandığı bir rota. Dolayısıyla bu konuda onların eğitimleri açısından bir tereddüt olduğunu da düşünmüyorum" dedi.
Uçak kazalarında teknik sebeplerin, pilotaj unsurunun ve hava koşullarından kaynaklı sorunların her zaman söz konusu olabileceğini ifade eden Sunar, "Bir de olmasını hiç istemediğimiz ancak bu tür olaylarda hep konuşulan, fiziki olarak içeriden ya da dışarıdan bir etkinin olması söz konusu" dedi ve şöyle devam etti:
"'İçeriden' ile kastettiğimiz şu: Normalde belli kısıtlamalar var tehlikeli maddelerin taşınmasıyla ilgili. Bu hem sivil havacılıkta geçerli hem de askeri havacılıkta. Askeri havacılıkta durum tabii ki biraz daha farklı. Burada savunma ihtiyaçları göz önünde bulundurularak çeşitli şekillerde silah ya da mühimmat gibi birtakım şeyler taşınıyor. Bu uçaklarda mühimmat taşınmasıyla ilgili son yönergeleri bilmiyorum ancak taşındığını düşünelim. İçeride bir mühimmat ya da bir hava aracının mühimmat içeren bir parçası taşınıyorsa bunlar tetiklemiş olabilir."
"YÜKÜN KAYMASI VEYA YER DEĞİŞTİRMESİ UÇAĞI ZORA SOKMUŞ OLABİLİR"
Düşen uçağın bir kargo uçağı olarak çeşitli yükler taşıyor olmasının da göz ardı edilmemesi gereken bir faktör olduğuna vurgu yapan Sunar, "Arkadaşlarımız ne kadar eğitimli de olsalar, burada hava koşullarından kaynaklı bir dengesizlik olduğunda, bir 'stall' durumu söz konusu olduğunda, bu yükün kayması veya yer değiştirmesi bu uçağı zor bir koşula sokmuş olabilir. Yükün kayması, dengenin bozulması ve toparlanamaması sonucunda havada buna bağlı olarak bazı fiziki durumların söz konusu olması mümkün. Bunların hepsinin incelenmesi lazım" dedi.
"MOTORUN KOKPİTİ PARÇALADIĞINI DÜŞÜNÜYORUM... BU TARZ KAZALAR ABD'DE DE OLUYOR"
Uçağın düşüş nedeni ile ilgili tahminde bulunan Emekli Hava Korgeneral Dr. Karakuş ise motorun kopup kokpiti, oluşan hava basıncının da kuyruğu parçaladığını düşündüğünü söyledi.
Karakuş "Uçağın düşüş nedenleri ile ilgili çalışmalar yapıyorum. Ben uçağın bir motorunun koptuğunu, öbür motoru da koparttığını, kalan iki motorla da sıkıntılar olduğunu düşünüyorum. Ben motorun koparak kokpit kısmını parçaladığını, önden giren havanın basınç farkı yüzünden kuyruk kısmını da parçaladığını tahmin ediyorum. ABD'de de benzer bir kaza olmuştu. ABD'deki kazada motoru tutan yan sanayi parçanın kopmuş olabileceği belirtilmişti. Dediğim gibi bu tarz kazalar ABD'de de oluyor" ifadelerini kullandı.
"ARAŞTIRMA SONUÇLANMADAN YORUM YAPAMAM"
Emekli Hava Korgeneral Dr. Karakuş uçağın vurulmuş olmasına yönelik spekülasyonlarla ilgili bir yorum yapmanın şu aşamada mümkün olmayacağını da ifade etti ve şunları söyledi:
"Şimdi kesin bir şey söylemek imkansız ama olabilir de. Şu anda Türkiye ile Azerbaycan'ı bağlayacak Zengezur Koridoru'nun açılması bölgede büyük bir sıkıntı yaratıyor. Rusya koridorun açılmasına karşı. Ermenistan'a gelirsek Başbakan Paşinyan koridorun açılmasından yana ancak Ermenistan'da buna karşı olan büyük bir kesim var. Üstelik Hindistan'dan hava savunma sistemlerini daha yeni aldılar. Ermenistan sınırına çok yakın bir noktadan geçiyor uçak. Ermenistan içerisinde sıkıntıların olduğu kadar Gürcistan içerisinde de sıkıntılar var. Gürcistan'da ABD taraftarları ile Rusya taraftarları karşı karşıya geliyor."
1976'DAKİ OLAYI HATIRLATTI
Karakuş, 1976 yılında Kars'ta Sovyetler Birliği tarafından Türk savaş uçağının düşürüldüğünü hatırlatarak, "Sovyetler Birliği, Ermeni bir erin Türklere kızdığı için uçağı SA füzesi ile vurduğunu açıkladı ve olay bu şekilde kapandı. Ege'de Muavenet gemisinin ABD gemisi tarafından vurulması olayı var. 5 tane şehidimiz var bu olayda. Bu tür şeyler her an olabiliyor. Belli bir araştırma yapılmadan bir yorum yapamam. Ama olmama ihtimali yok da diyemeyiz" dedi.
KESİN CEVAPLAR KARA KUTUDAN ÇIKACAK
Peki bu bilgi kirliliği daha ne kadar devam eder? Uzmanlar bu aşamada kara kutu deşifresinin önemine dikkat çekti.
Dr. Öğretim Üyesi Sunar, "Ana konu yani uçağın düşüşüne sebep olan konu çok kısa bir sürede netleşir. Ondan sonra detayların incelenmesi gerekir. Yani herhangi bir patlayıcı iziyle ya da dışarıdan herhangi bir müdahaleyle ilgili ihtimaller çok çabuk netleşir diye düşünüyorum. Orada emareler çok fazladır" dedi.
Paylaşılan görüntülerdeki detayları da hatırlatan Sunar, "Benim gördüğüm videolarda hava aracının bütünlüğü çok bozulmuş ve yanmıştı. Bu nedenle yükün kayması ve 'stall' gibi durumların emarelerinin o enkazdan çıkarılması çok zor olabilir. Orada da kara kutu dediğimiz ses kayıt ve veri kayıt cihazlarımızın deşifre edilmesini beklemek gerek" diye konuştu.
"BİZİM KOYDUĞUMUZ KARA KUTUYSA DEŞİFRESİ HEMEN YAPILIR"
Emekli Hava Korgeneral Dr. Karakuş da kara kutunun hemen bulunacağını söyleyerek "Bu uçakların modernizasyonunu biz yaptık. Bizim koyduğumuz kara kutuysa zaten deşifresi hemen yapılır. ABD malı kara kutu ise uçağı üreten firma ile karşılıklı işbirliği içerisinde kara kutu kısa zamanda çözülür" ifadelerini kullandı.
"PİLOTLARDAN BİR İKAZ YOK"
Dr. Öğretim Üyesi Sunar, çok önemli bir ayrıntının altını da şu ifadelerle çizdi:
"Herhangi bir ikaz yok pilotlardan. Çok ani gelişen bir durum. Bir mecburi iniş teşebbüsü ve buna benzer bir şeyden bahsedilmiyor. Bu dikkat çekici bir şey. Olayın ani geliştiğini, birdenbire olduğunu gösteriyor bize. Bunun incelenmesi önemli olabilir."
"UÇAĞIN YAŞI DEĞİL BAKIM VE MODERNİZASYONU ÖNEMLİ"
Dünden bu yana tartışılan konulardan biri de uçağın yaşı oldu.
C130'ların uzun yıllardır Türk Hava Kuvvetleri'nde görev yapmasına değinen Emekli Hava Korgeneral Dr. Karakuş, havacılıkta uçağının yaşının değil yapılan bakımın ve modernizasyonu önemli olduğunu vurgularken, B-52'ler gibi ABD'de çok daha yaşlı uçakların faal olarak kullanıldığını hatırlattı.
Karakuş, "Bizim envanterimizde bulunan F4 savaş uçaklarının Türkiye'ye gelişinin 50'nci yılı. Ben Lojistik Komutanı iken envanterimizdeki bazı F4'ler 2044'e kadar uçabilecek şekilde gövde ömrüne sahipti" dedi.
"TÜRKİYE'NİN BAKIM VE LOJİSTİĞE VERDİĞİ ÖNEM TARTIŞILMAZ"
Türk Hava Kuvvetleri'nin bakım kabiliyetlerinin üstünlüğüne dikkat çeken Karakuş, "Ben Lojistik Komutanı iken Hollanda Hava Kuvvetleri'ne ait F16'larının uçuş yüzdesi yüzde 45 iken bizim F16'larımızın uçuş yüzdesi yüzde 85'in üzerindeydi. Hollanda Hava Kuvvetleri Komutanı da bu yüzden bizi ziyarete geldi. Lojistik ve bakım tesislerimizi incelemek ve bu konularda bilgi almak istedi. Düşünebiliyor musunuz milli geliri bizden yüksek bir ülke uçak bakımı konusunda bizden destek almak istiyor. Türkiye'nin bakım ve lojistiğe gösterdiği hassasiyet tartışılmaz. Zaten Kayseri'deki bakım merkezi 1920'lerde uçak fabrikası olarak kurulmuştu. Türkiye 1960'lardan ve 74'teki Kıbrıs Harekatı'ndan itibaren havacılığını geliştirmek için yoğun çaba sarf etti" diye konuştu.
"MUTLAKA BAZI İŞARETLER VERİRDİ"
Bu noktada uçağın eski olmasının ya da eski dönemde tasarlanmış olması önemli olmadığını söyleyen Dr. Öğretim Üyesi Sunar da şöyle devam etti:
"Önemli olan onun bakımlarının ve gerekli kontrollerinin doğru zamanda yapılmış olmasıdır. Üreticiler de ürünlerinin arkasında durur zaten. Bu uçaklar dünyada halen güvenle kullanılıyor, biz de kullanıyoruz. Bakım sistemimizin de oturduğu bir uçak. Dolayısıyla burada deneyimimiz de iyi. Düşündüğünüz zaman geçmiş yıllarda bir kaybımız da yok. Olsa oralarda da birtakım sorunlar olur. Yalnız şu önemli bir ayrıntı: Malzeme yorulması ya da uçağın gövdesinin yorulması gibi şeyler tespit edilemezse, büyük bir parça kopması gibi, bu da onu getirebilir. Bu da sorgulanır ve sonrasında hızlı aksiyon alınır. Belki kimsenin başına gelmemiş bir durumdur ama bir anda dünya üzerindeki başka uçaklarda da olduğu keşfedilebilir. Ama onu da şöyle dışlayabiliyoruz. Bu uçak 70 yıla yakın süre kullanıldı ve bu süreçte mutlaka bazı işaretler verirdi. Burada teknik anlamda gözden kaçan kritik bir husus olabilir. Çok ekstrem bir durum olabilir yoksa yine yakalanırdı."
Emekli Hava Korgeneral Dr. Erdoğan Karakuş, İngiltere'den alacağımız ikinci el C130-C uçaklarının Türk Hava Kuvvetleri envanterindeki C130'lardan çok daha yeni ve modern uçaklar olduğunu söyleyerek "Onlar taş gibi uçaklar." dedi. Karakuş "Onlar C17 uçaklarına geçtiği için C130-C uçaklarını elden çıkarıyorlar. Bizde düşen uçak harici 18 adet C130-C ve E var. Keşke tüm uçaklarımız C130-C seviyesinde olsa hatta keşke 10 tane aldığımız A400M kargo uçaklarından biraz daha alabilsek" ifadelerini kullandı
Dünyaca ünlü telefon devi resmen çekiliyor! Artık satılmayacak- Demirören Medya'dan insan kaynaklarında dönüşüm hamlesi: Şeffaf ve veriye dayalı İK modeli
- Takı paylaşımında yeni dönem! Yargıtay, 'altınlar kimin?' tartışmasında noktayı koydu
- Altında fiyatlarında büyük kayıp! Son 6 haftanın en sert hareketi
- 10 günde 20 milyon şişe toplandı
