Köpek besleyenler depremde daha şanslı

Köpek besleyenler depremde daha şanslı

Geçen hafta, Elazığ'da 41 vatandaşımızın hayatını kaybettiği 6,8 büyüklüğünde bir deprem yaşadık. Deprem sonrası enkaz altında kalan yaralılar, arama kurtarma köpekleri sayesinde hayata tutundu. Sosyal medyada yayılan fotoğraflarda, köpeklerin insanların en sadık dostları olduğu bir kez daha gözler önüne serildi. Yıllardır hepimizin kulaklarında yankılanan 'köpekler depremi hissedebilir' düşüncesiyle ilgili sorularımı, Sertifikalı Profesyonel Köpek Eğitmeni ve Davranış Uzmanı Gülru Batur cevapladı.

30 Ocak 2020, Perşembe 10:58 Son Güncelleme:
YAZI BOYUTU

Türkiye 24 Ocak'ta güçlü bir deprem yaşadı. Elazığ ve Malatya'da hissedilen depremde 41 vatandaş hayatını kaybetti. Merkez üssü Sivrice ilçesi olan 6,8 büyüklüğündeki depremde 45 kişinin enkaz altından kurtarıldı, binlerce bina yıkıldı ve yüzlerce insan yaralandı. Zor günler yaşadığımız şu dönemde, sosyal medyada yayılan arama kurtarma köpeklerinin görüntüleri, onlara ne kadar şey borçlu olduğumuzu gösterdi. Katledilseler, yakılsalar, terk edilseler bile en kötü anımızda yanımızda can dostlarımız köpekler var. Enkaz bölgesinde yapılan arama kurtarma çalışmalarında yaralılara ulaşılmasını sağlayan, kahraman köpekler vardı.


Altar, İHH Arama Kurtarma’ya bağlı K9 biriminde görev yapıyor.

Son olarak İHH'nın 2 yaşındaki arama kurtarma köpeği Altar, enkaz altından 5 kişinin kurtarılmasını sağladı.

Köpeklerin depremle aralarında bir bağ olduğu ve depremi hissedebildikleri rivayet ediliyor. Peki köpek besleyen insanlar, depremde daha mı şanslı olur? Her köpek arama kurtarma köpeği olabilir mi? Sertifikalı Profesyonel Köpek Eğitmeni ve Davranış Uzmanı Gülru Batur, deprem ve köpekler arasındaki ilişkiyi açıkladı.


Köpekler depremi hissedebilir mi?

Gülru Batur, "Köpekler de bizler gibi depremi hissedebilir. Örneğin koltukta uyumakta olan bir köpeğin, siz koltuğa oturduğunuzda oluşan sarsıntıyı hissetmesi gibi Fay hattında iki yer levhasının birbirine sürtünmesi ile deprem oluşurken çoğunlukla (bu sürtünmeden dolayı) bir ses dalgası da oluşur. Köpeklerin kulakları insanlara göre çok daha iyi duyar. İnsanlar ortalama 90 metre uzağa kadar sesleri duyabilirken köpeklerde bu mesafe 4 kat fazladır. Ayrıca insanların duyduğundan daha geniş frekans aralığındaki sesleri duyabilirler" diyor.

Köpekler de diğer canlılar gibi depremden olumsuz etkilenirler. Genel kanı, köpeklerin deprem öncesinde havlama, huzursuz hareketler sergileme ve uluma gibi davranışlar sergilediği yönünde. Uzmanlar, bu durumu genel olarak 'köpeklerin yer altındaki sismik hareketleri algılaması ve insanların duyamadığı ses dalgalarını duyabilmesi' şeklinde yorumluyor.



Köpekler deprem habercisi olarak eğitilebilir mi?



Yukarıda bahsettiğim gibi, bazı köpeklerde depremi öncesinde belirgin davranışlar ortaya çıkıyor. Teknoloji henüz depremi önceden haber verebilecek bir sistem geliştiremedi. Peki, evimizde beslediğimiz can dostlarımızı, depremi önceden haber verecek şekilde eğitmemiz mümkün mü?



Köpek eğitmeni ve davranış uzmanı Gülru Batur'un bu konu hakkında detaylı bir açıklaması var:

"Depreme "deprem" adı veren ve bunun ne olduğunun tanımını yapan biz insanlarız. Köpekler olan şeyin bir deprem olduğunu bilmez, deprem olduğunda binaların yıkılabileceğini, göçük altında kalabileceklerini öngöremezler. Bizim gibi hayal gücüne dayalı mantık yürütemezler. Bütün canlılar gibi köpekler de "normal dışı" olan şeylere korku/tedirginlik tepkisi verirler.  Deprem, normalin dışında bir durumdur. Normalde zemin sabittir, sarsılmaz; eşyalar yerlerinde durur, sallanmazlar; insanlar normal hallerindedir, panikle etrafta koşturmazlar. Deprem sırasındaki sarsıntı, ayrıca sallanmakta olan eşyaların çıkardığı ses ve insanların tepkisi köpeği oldukça şaşırtır ve korkutur.  Köpekler pek çok konuda eğitilebiliyor; narkotik madde tespiti, patlayıcı madde tespiti, epilepsi nöbeti haberciliği, yüksek veya düşük kan şekeri krizi haberciliği gibi. Ancak bütün bu eğitimlerde, haber vermeleri gereken olgunun ta kendisi ile eğitiliyorlar. "Şu kokuyu aldığında şu davranışı yap" şeklinde bir şartlanma gerçekleştiriliyor."


'Deprem öncesi için değil, deprem anı için eğitilebilirler'

"Köpeklerin deprem habercisi olabilmeleri için, eğer deprem olmadan önce haber vermelerinden bahsediyorsak, deprem olmadan önce ortaya çıkan belirtilerin elimizde olması, bunların köpeğe tanıtılması ve bunların varlığında ne yapmasını istediğimizi anlatmak şeklinde bir yol izlenmesi gerekiyor. "

"Elbette ki bir depremin ne zaman nerede olacağını önceden bilmek mümkün değil. Bu şartlar altında köpeklerin deprem olmadan önce haber verecek şekilde eğitilmeleri mümkün değil. Ancak deprem anında belli bir davranışı yapmaları için eğitilmeleri teorik olarak mümkün. Bunun için de sarsıntıyı simüle etmek gerek. Depremin yaratacağı sarsıntıyı taklit eden bir simülatör ile belki yapılabilir. Sonuç olarak, teoride mümkün ama pratikte değil. "

"Mümkün olabilse, can güvenlikleri için önce kendi köpeklerime deprem olduğunda güvenli noktalara geçip yatmalarını öğretirdim. Şu durumda verebileceğim en iyi eğitim çok sağlam bir "gel" komutu ve "yat" komutu çalışması olur. Deprem esnasında köpeklerimi yanıma çağırıp benim çök-kapan-tutun yapacağım yerde yanımda yatmaları şeklinde bir acil durum eylem planımız var."


Köpek sahiplerinin enkaz altından kurtulma olasılığı yüksek mi?

Büyük bir deprem olduğunu düşünün ve yıkılan evinizin altında mahsur kaldığınızı. Gülru Batur, köpek besleyen insanların böyle bir durumda bir derece daha şanslı olduğunu belirtiyor. Elbette köpeklerin o zamana kadar nasıl eğitildiği ve sahibine karşı nasıl duygular beslediği de önemli.



"Köpeğin deprem dalgasıyla birlikte gelen sesi sahibinden saniyeler önce duyması ve huzursuzlanması durumunda belki o sırada sahibinin uyanmasına sebep olarak veya bir şekilde sahibinin dikkatini kendi üstüne çekmiş olarak, sahibinin hayatta kalma olasılığını dolaylı yoldan arttıracağını söyleyebiliriz. Elbette köpek sahibinin köpeğinin davranışlarına vereceği tepki de önemli burada. "


'Sahibi deprem olduğunu anlamamış'

"Danışanlarımdan biri 26 Eylül 2019 İstanbul depremi olduğunda evde temizlik yapmaktaymış, "köpeğim havladı, ben oyun oynamak istediğini düşündüm ve temizlik yapıyor olduğum için gitmesini söyledim, meğer deprem oluyormuş hissetmemişim" şeklinde anlatmıştı. "

"Enkaz altında kalma söz konusu olduğunda, köpek (boyutlarına bağlı olarak) enkazdan bir şekilde çıkabilirse eğer, bu durumda dışarıdaki arama kurtarma görevlilerinin dikkatini çekecektir. Bazı köpekler sahipleri kendilerinin ulaşamayacağı bir yerde sıkıştığı için endişeye kapılıp havlarlar. Bu durumda arama kurtarma ekipleri köpeğin hangi noktaya doğru havladığını dikkate alarak enkazdaki sahibine ulaşabilir. "

"Eğer köpek de sahibiyle birlikte enkaz altında kalmışsa ve havlıyorsa, köpeklerin havlama sesi insanların bağırma sesinden daha yüksek olduğu için dışarıdaki arama kurtarma ekibinin enkaz altından gelen sesi duyma şansı artacaktır. "

"Enkaz altında sahibinin yanında olan köpeğin vücut ısısı, sahibinin daha sıcak kalmasını sağlayacağından yine hayatta kalma şansını arttırıcı etkisi olur. "

"Köpek havlayarak yardım istemese, enkazdan çıkıp sahibinin yerini göstermese dahi ,sadece sahibinin yanında olması bile kişi için olumlu psikolojik etkide bulunur. "

Uzmanlar, arama- kurtar eğitimi olmayan köpeklerin bile, enkaz altından gelen sesleri duyarak -özellikle de adıyla çağrıldığında- merak ederek enkazda sesin kaynağını aradığını ve bu sayede depremzedenin kurtarılma şansının olduğunu belirtiyor.

Elazığ'daki enkazdan kurtarılan kediye Antalya Belediyesi sahip çıktı.

Kediler daha şanslı

Öte yandan Batur, kedilerin dar alanlardan geçebilme becerileri daha yüksek olduğu için enkaz altından sağ çıkma olasılıklarının daha yüksek olduğunu belirtiyor.

Sertifikalı Profesyonel Köpek Eğitmeni ve Davranış Uzmanı Gülru Batur, sallanankuyruk.com platformunda köpek sahiplerini bilgilendiriyor.

Her köpek arama kurtarma köpeği olabilir

Arama kurtarma köpekleri, enkaz altında kalan insanları kokularından buluyor. Bu durumda, her ırktan veya melez köpek, arama kurtarma köpeği olarak eğitilebiliyor. Enkaz altında kalan kişilerin, hiçbir şey yapmasa bile köpekler tarafından bulunabileceği belirtiliyor. Uzmanlar deprem çantasında yer alan düdüğün, insanlar tarafından depremzedenin bulunmasını kolaylaştırdığını belirtiyor ancak söz konusu köpekler olduğu zaman, düdük onların dikkatini dağıtabiliyor.

Gülru Batur arama kurtarma köpekleri hakkında şunları söyledi:

"Neredeyse tüm ırklardan köpekler arama kurtarma konusunda eğitilebilir. Yeter ki o köpekte aradığımız özellikler olsun. Bu özellikleri kabaca şöyle sıralayabiliriz; yiyecekten daha çok oyuncak ile motive olabilmesi,yüksek işbirlikçilik seviyesi (bazen memnun etme isteği olarak yorumlanır), yüksek özgüven seviyesi, oyuncağını elde etmek için havlama davranışını kolaylıkla verebiliyor olması, dayanıklı ve çevik olması, genel anlamda yüksek enerji seviyesi, vb. "

"Arama kurtarma için genellikle doğal koku takipçileri olan (ırkın ortaya çıkış amacı bir kokuyu takip ederek iş yapmak olan) ırklardan Golden Retriever, Labrador Retriever, Cocker Spaniel, Jack Russel Terrier; ayrıca oldukça yüksek işbirlikçilik ve dayanıklılık seviyesi olan ırklardan Border Collie, Alman Çoban Köpeği, Belçika Malinois (Malinua diye okunur) tercih edilmektedir. Ancak doğru özelliklerdeki bir sokak köpeği dahi uygun eğitimle bu görevi başarıyla yerine getirebilir. Örneğin, eğitmen arkadaşlarımızdan birinin ekibinde "mantrailing" dediğimiz, bir insanın yürüyerek bıraktığı koku izini takip ederek kayıp kişiyi bulma eğitimini başarıyla almış ve yakın zamanda sınavda başarılı olmuş bir sokak köpeği var. "

"Köpek sahiplerinin, köpeklerinden günlük yaşamda şikayet ettiği pek çok davranış o köpeği bir işe yönlendirerek sorun olmaktan çıkmaktadır. Çünkü aslında köpeğin doğasında bu duyularını ve enerjisini kullanmak vardır."


Mine Bozkurt

mine.bozkurt@posta.com.tr

Sıradaki haber yükleniyor...
SIRADAKİ HABER Hayvan hakları yasasında geri sayım