Giriş
Neden bazı kelimeleri bir türlü hatırlayamıyoruz? Dilimin ucunda terimi meğer gerçekmiş!
Hepimizin başına gelmiştir: Bir kelimeyi tam söyleyecekken sanki bir boşluğa düşeriz. Kelime orada, hemen dudaklarımızın ucundadır ama bir türlü dışarı çıkmaz. Psikolojide "dilimin ucunda" (Tip-of-the-Tongue) denilen bu durum, aslında beynimizin devasa kütüphanesinde yaşanan kısa süreli bir teknik arızadan kaynaklanıyormuş. Peki, bu arıza ne, neden ve nasıl ortaya çıkıyor?
Dr. Bennett Schwartz’ın araştırmalarına göre, beynimiz bir kelimeyi telaffuz etmek için üç aşamalı bir yol izliyor:
- Anlamı bulma: Önce kelimenin ne anlama geldiğini hatırlıyor.
- Ses yapısını çözme: Kelimenin nasıl seslendirileceğini buluyor.
- Harekete geçme: Son olarak bu bilgiyi ağzımıza ve dilimize iletip kelimeyi söylüyor.
"Dilimin ucunda" dediğimiz anlarda, birinci aşama başarıyla tamamlanıyor. Yani ne demek istediğimizi çok iyi biliyoruz. Hatta kelimenin kaç heceli olduğunu veya hangi harfle başladığını bile hissedebiliyoruz. İkinci aşamada, yani kelimenin ses karşılığına ulaşırken ise sistem takılıyor.
YAŞ VE BEYİN YAPISI ARASINDAKİ BAĞ EN ÖNEMLİ ETKEN
Bu durumun sıklığı yaş ilerledikçe artıyor. Araştırmalar, 20’li yaşlarda haftada bir-iki kez yaşanan bu olayın, 60’lı yaşlardan sonra günde birkaç kereye kadar çıkabildiğini gösteriyor. Harvard Tıp Fakültesi uzmanları, bunun nedenini yaşla birlikte sinir hücreleri arasındaki bağlantıların zayıflamasına ve beyindeki "beyaz cevher" miktarının azalmasına bağlıyor.
BU DURUMU NEDEN DAHA SIK YAŞARIZ?
Sadece yaş değil, günlük yaşamdaki bazı faktörler de bu durumu tetikliyor:
- Stres ve yorgunluk: Önemli bir sunumda veya sınavda kelimeleri unutmamız tesadüf değil. Stres hormonları bellek ağlarını bozabiliyor.
- Uykusuzluk: Uyku eksikliği, beynin yönetici kısımlarının verimli çalışmasını engelliyor.
- İki dil konuşmak: Birden fazla dil bilenler bu durumu daha sık yaşıyor. Çünkü beyin iki farklı dil sistemi arasında sürekli geçiş yaparken bazen sinyaller birbirine karışabiliyor.
Bu kısa süreli "hafıza donmaları", beynimizin ne kadar karmaşık ve hassas bir yapıda olduğunu gösteriyor. Milyarlarca sinir hücresi arasındaki muazzam iletişimde yaşanan bu minik duraksamalar, aslında zihnimizin arka planda ne kadar büyük bir koordinasyonla çalıştığının bir kanıtı.
1. Kişinin Burcunu Seçin
2. Kişinin Burcunu Seçin