Giriş
Dünyanın giderek artan çevre sorunlarıyla yüzleştiği dönemde, sürdürülebilirlik artık bir tercih değil, zorunluluk. Ürettiğimiz her çöp, aslında kullandığımız kaynakların bir yansıması. Her yıl milyarlarca ton çöp üretiliyor. Plastik atıklar yüzlerce yıl doğada kalıyor, denizleri ve toprağı tehdit ediyor. Geri dönüşüm sayesinde ise hem doğal kaynakların tüketimi azalıyor hem de enerji tasarrufu sağlanıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın öncülüğünde 27 Eylül 2017’de ilk kez hayata geçirilen “Sıfır Atık Projesi”, küresel ölçekte de yankı buldu. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda 14 Aralık 2022’de Türkiye’nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, ‘Uluslararası Sıfır Atık Günü’ ilan edildi. Proje, sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde atıkları kontrol altına almayı ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmayı amaçlıyor.
KÜRESEL ÇEVRE HAREKETİNE DÖNÜŞTÜ
Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan’ın himayelerinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nca başlatılan Sıfır Atık Projesi kapsamında bugüne kadar 90 milyon ton atık dönüştürülerek ekonomiye geri kazandırıldı. Geçen yıl ‘Yeterince Var’ sloganı ile kutlandı. ‘Moda ve Tekstilde Sıfır Atığa Doğru’ teması kapsamında 81 ilde ve yurt dışı temsilciliklerde geri dönüşüm ve sürdürülebilir moda uygulamalarına ilişkin etkinlikler düzenlendi. Bu yıl ise BM’deki Uluslararası Sıfır Atık Günü etkinliklerinde ana başlıkları gıda israfı ile Türkiye’nin COP31 Başkanlığı ve ev sahipliği süreci oluşturdu. 30 Mart; BM New York Genel Merkezi başta olmak üzere Cenevre, Nairobi, Paris, Brüksel, Roma, Viyana, Londra, Berlin, Bakü ve diğer dış temsilciliklerde de kutlanıyor.
GERİ KAZANIM ORANI YÜKSELDİ
Türkiye, projenin başlangıcından bu yana çevreden enerjiye, sera gazı salınımından depolama alanına kadar birçok alanda tasarruf yaptı. 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi’ne geçildi. 2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2024’te yüzde 36.08’e yükseldi. Türkiye, 2035’te geri kazanım oranını yüzde 60’a, 2053’te ise yüzde 70’e çıkarmayı hedefliyor.
KADIN ÜRETİCİ GÜÇLENDİRİLİYOR
Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı’na Türkiye’den 20 belediye dahil edildi. Küresel Çevre Fonu tarafından desteklenen ve Bakanlık koordinasyonunda UNDP (Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı) tarafından yürütülen Kirliliğe Karşı Sıfır Atığa Geçiş Girişimi Projesi Kocaeli’de başlatıldı. UNDP iş birliğiyle yürütülecek Kadınların Plastiksiz Hareketine Destek projesinin de nisanda başlatılması planlanıyor.
‘MAVİ DENİZLER’ SEFERBERLİĞİ
Emine Erdoğan’ın himayelerinde 10 Haziran 2019’da başlatılan Sıfır Atık Mavi Hareketi kapsamında ise 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplanırken eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yaygınlaştırıldı. 2025-2029 dönemini kapsayan ‘2.5 Yıllık Deniz Çöpleri İl Eylem Planları da 1 Ocak 2025 itibarıyla uygulamaya alındı. Bu yıl itibarıyla 325 bin tondan fazla deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi. Türkiye, 2025’te 577 mavi bayraklı plajla dünyada üçüncü sırada yer aldı.
ÇÖZÜMÜN PARÇASI OLMAK
Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan, Sıfır Atık Projesi’ni yakından takip ettiğini belirterek, gelecek nesillere temiz ve gelişmiş bir Türkiye bırakılması için atık değerlendirme kültürünün çocuklarımıza kazandırılmasının önemini vurguluyor. Erdoğan, “Dünyadaki asli görevi inşa ve ıslah olan insanın doğaya karşı tahribat yolunu seçmesi kabul edilemez. İklim krizi yalnızca tabiatın değil her birimiz için bir ölüm kalım mücadelesi olarak karşımızda duruyor. Dünyanın tüm krizlerinde aldığımız vicdani tutumu, çevre sorununda da gösteriyor, sorun yerine çözümün bir parçası olmaktan iftihar ediyoruz” diyor.
90 MİLYON TON ATIK GERİ DÖNÜŞTÜRÜLDÜ
Projenin başlangıcından 2025 sonuna kadar 36.1 milyon ton kağıt-karton, 10.2 milyon ton plastik, 3.5 milyon ton cam, 9.6 milyon ton metal ile 30.6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atık olmak üzere 90 milyon ton atık geri dönüştürüldü. Ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlandı. 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğer 270 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlandı. Yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde depolama alanından tasarruf edildi. Türkiye’deki ormanların yüzde 7’sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi
DEPOZİTO SİSTEMİ 53 İLDE DEVREDE
Hareketin önemli aşamalarından Depozito Yönetim Sistemi, Ocak 2025’te Sakarya’da hayata geçirilen pilot uygulamanın ardından 53 ilde kullanıma sunuldu. Şehirlerin farklı noktalarına yerleştirilen 834 depozito iade makinesi sayesinde ambalaj atıkları kaynağında ayrı toplanıyor. 13 Mart itibarıyla sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine yükseldi. Bugüne kadar iade edilen ambalaj sayısı 12.5 milyonu aştı. Sistemin ülke genelinde yaygınlaştırılmasıyla 25 milyar ambalajın geri dönüşüm zincirine dahil edilmesi ve ekonomiye yaklaşık 5.8 milyar lira doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor.
TEK KULLANIMLIK PLASTİKLERE DÜZENLEME
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine yol açan tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımdan kaldırılması için hazırlanan yönetmelik taslağını gelecek günlerde kurum görüşlerine açacak. Düzenleme kapsamında plastik çatal, bıçak, kaşık, tabaklar, genişletilmiş polistirenden gıda kapları gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzına son verilmesi öngörülüyor. Bu sayede yıllık 1.5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun engellenmesi ve yaklaşık 1.5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi hedefleniyor.
EĞİTİM VE İŞ BİRLİKLERİ İLE BÜYÜYOR
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği ile Milli Eğitim Bakanlıkları arasında Sıfır Atık Eğitim İşbirliği Protokolü ile okul öncesinden liseye kadar öğretim programları oluşturuldu, uygulama rehberi hazırlandı. Sıfır Atık Eğitim Portalı ile 1 milyon 134 bin 500 çocuğa ulaşıldı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile iş birliği kapsamında 81 ilde 7 bin 200 VEFA çalışanına ve 2 bin 500 ADEM ile SODAM koordinatörüne eğitim verildi. 28 milyon kişi sıfır atık eğitimi almış oldu
‘İLK TÜRK CUMHURBAŞKANI EŞİ’
BM Genel Kurulu’nda 14 Aralık 2022’de alınan kararla 30 Mart’ın Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edilmesinin ardından BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu’nun kurulacağını duyurdu ve Erdoğan’a başkanlık teklif etti. Erdoğan, 12 Nisan 2023’te resmen kurulan kurulun başkanlığını üstlendi. İlk toplantı 1 Kasım 2023’te İstanbul’da, ikinci toplantısı 5 Haziran Dünya Çevre Günü’nde çevrim içi, üçüncü toplantısı 13 Aralık 2024’te İstanbul’da, dördüncü toplantısı 30 Mart 2025’te New York’taki BM Genel Merkezi’nde yapıldı.
131 ÜLKEDEN İMZA ATILDI
2023’te 19-26 Eylül arasında düzenlenen BM 78. Genel Kurulu kapsamında New York’taki Türkevi’nde düzenlenen ‘Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru’ etkinliğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ‘Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı’na ilk imzayı attı. Halihazırda 131 ülkeden 438 bini aşkın gönüllü çevrim içi platform üzerinden beyanı imzaladı. Ayrıca 50’den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da beyana destek verdi. Sıfır Atık Projesi; 2018’de FAO, 2021’de UNDP ve UNHabitat, 2022’de Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2026’da Green Organization olmak üzere 7 uluslararası ödüle layık görüldü.
İLK KEZ SIFIR ATIK FORUMU DÜZENLENDİ
Emine Erdoğan’ın himayelerinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Sıfır Atık Vakfı ve BM iş birliğiyle düzenlenen Uluslararası Sıfır Atık Forumu, 17-19 Ekim 2025’te gerçekleştirildi. İlk kez düzenlenen forum, sürdürülebilirlik, döngüsel ekonomi ve iklim dostu politikalar alanında önemli bir buluşma noktası oldu. Forumda 60’tan fazla konuşmacı, 100’ün üzerinde ülke temsilcisi, 118 kurum ve kuruluş ile BM yetkilileri yer aldı. Üç gün süren forumda atık yönetimi, gıda kaybı, sürdürülebilir üretim-tüketim, yeşil finansman ve uluslararası iş birliği başlıklarında oturumlar düzenlendi.
CUMHURBAŞKANLIĞI KÜLLİYESİ VE BAĞLI KURUMLARDA İADE MAKİNELERİ İLE KATKI
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ve bağlı kurumlarında, Sıfır Atık Projesi kapsamında DOA (Depozitosu Olan Ambalaj) iade makineleri kullanılıyor. Bu sistemle plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarının doğaya karışmadan geri dönüşüme kazandırılması amaçlanıyor
BAKAN KURUM’DAN ABD’DE SIFIR ATIK VE COP31 DİPLOMASİSİ
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, ‘30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü’ etkinlikleri kapsamında önceki gün New York’ta Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Kalkınma Programı (UNDP) Başkanı Alexander De Croo ve BM Çevre Programı İcra Direktörü Inger Andersen ile görüştü. Görüşmelerin gündemini Türkiye’nin çevre politikaları ile Sıfır Atık ve COP31 Başkanlığı oluşturdu. Kurum, Türkevi’nde sivil toplum kuruluşu temsilcileri ile Sıfır Atık ve COP31 konulu toplantıya katıldı. Burada yaptığı konuşmada, “İklim krizi, şu anda yaşadığımız gerçeğin ta kendisidir” dedi.
