Giriş
EN BÜYÜK RAKİBİ MEVDUAT
Mevduatta yıllık yüzde 42-43 garanti getiri varken çoğu birikim sahibi borsa riskini almak istemiyor. Ancak ABD-İran arasındaki mutabakat, düşen petrol fiyatlar, iç talepteki yavaşlama ve enflasyonun önümüzdeki aylarda gıda fiyatlarının desteğiyle düşecek olması faizlerde geri çekilmelere nede olabilir. Bu beklentiyle yatırımcıların bir gözü de borsada olmaya devam ediyor. 6.4 milyon kişinin borsa hesabı var. Bunların çoğu halka arzlarla borsaya gelen yatırımcılar. Halka arz edilen şirketlerin fiyat performansı da borsaya ilgiyi günden güne artırıyor. Borsaya giren herkes kazanmak istiyor. Ancak bu oyun alanında birileri kazanırken birileri kaybediyor. İşte risk ve fırsatın bir arada olduğu bu mecrada yatırım yaparken dikkat edilmesi gereken altın kurallar...
SOLUKSUZ YÜKSELİP BİRAZ DÜŞTÜYSE...
Borsada bazı şirketlerde “spekülatif” diye tabir edilen fiyat hareketleri olabiliyor. Ortada hiçbir haber veya beklenti yokken şirketlerin 2 ay içince yüzde 200 prim yaptığı oluyor. Bu şirketler zirveyi gördükten sonra yüzde 30-35 geri çekiliyor. Hisse yükselirken almaya çekinenler veya alacak fırsat bulamayanlar işte bu düşüşü “Hisse ucuzladı” şeklinde yorumlayıp alıma geçiyor. Yani tekrar zirveye gidecek beklentisi oluşuyor. Burada çok dikkatli olmalısınız. Sert yukarı gidip soluksuz düzeltme yapan hisseler birikimlerinizin eriyip gitmesine neden olur.
SOSYAL MEDYA TUZAĞI
Son dönemde yaptırımlar ve denetimler artsa da sosyal medya üzerinden, farklı taktiklerle bazı hisselere dikkat çekilebiliyor. Bu yolla hiç aklınıza gelmese bile o hisseye “Acaba mı?” deyip yatırım yapabilirsiniz. Bu gibi durumlara karşı dikkatli olun. Bir de son dönemde adı çok hızlı yükselen aracı kurum isimleri sosyal medyada sıkça kullanılıyor. “X Yatırım şu hisseyi toplamaya başlamış” şeklinde başlayan bu paylaşımlar ister istemez kolay para kazanmak isteyen borsa yatırımcılarının dikkatini çekiyor. Aman bu oyunlara gelmeyin! Birilerinin tavsiyesi ve önerisiyle hisse alıp satmayın. “Bu hisse 2 kat gidecekmiş” gibi söylemleri dikkate almayın.
F/K ORTALAMASINA BAKIN?
Fiyat/kazanç (F/K) oranı, şirketin kârına göre hissenin ucuz mu pahalı mı olduğunu gösteriyor. Borsada ortalama F/K oranı 8-10 civarında. Eğer yatırım yaptığınız şirketin FK oranı bunun 5-6 katıysa bir daha düşünün. Çünkü 40- 50 FK oranı o hissenin aşırı değerli olduğuna işaret eder. Eğer şirketle ilgili ciddi bir beklenti varsa bu yüksek FK oranları kabul edilebilir. Ancak bu beklenti gerçekleşmezse hissede sert düşüşlere de hazırlıklı olmalısınız.
DOLAŞIMDAKİ HİSSE SAYISI NE?
Düşük dolaşımlı hisselerde sert fiyat hareketleri olma ihtimali yüksek. Özellikle yüzde 25’in altında bir fiili dolaşım (borsada serbestçe alınıp satılabilen hisse) söz konusuysa bir daha düşünün. Çünkü bu, hissenin belli fon ve yatırımcılarda toplandığını gösterir. Yüksek dolaşımlı hisseler daha geniş kitlelere dağılabilir.
KAR TEK SEFERLİK Mİ?
Bir şirketin ana faaliyet alanlarından elde ettiği kârlar o şirketin performansını gösterir. Ancak zaman zaman şirketlerin kârının satışlarından fazla olduğu görülüyor. Bunun kaynağını bilmeniz gerekiyor. Bazen şirketler tek seferlik duran varlık satışı yapabiliyor. Ya da ana faaliyeti dışında dönemsel gelirler söz konusu oluyor. Eğer bir şirketin kârı satışlarının üzerine çıkıyorsa bilançoyu (diğer gelirler kalemini) daha dikkatli incelemeli ya da profesyonel destek almalısınız.
GRAFİKLER KENDİNİ ELE VERİYOR
Bir hissenin grafiğinde sert aşağı ve yukarı yönlü hareketler bariz şekilde görülüyorsa dikkatli olmalısınız. Çünkü bu, hissenin spekülatif hareketlerle yükseltildiği, zirveden küçük yatırımcılara mal satıldığı bir duruma işaret edebilir. Yani burada “kısa sürede soluksuz yükselişlerle para kazanmak isteyen yatırımcıların” tuzağa çekildiği bir hisse mühendisliği uygulanıyor olabilir.
KAR CEBE YAKIŞIR
Borsada hisseye konjonktürel yatırım yapılır. Yani borsa her zaman para kazandırmaz. Kazandıracağı dönemi önceden görüp poziyon almak ve zamanında çıkmak gerekir. Ancak buna rağmen “hisseyi al-unut” stratejisiyle işlem yapanlar bir hayli fazla. Borsa 2024 ve 2025 yıllarında enflasyonun karşısında eridi. Yatırımcılar reel kayba uğradı. Bu dönemde mevduata ve para piyasası fonlarına geçenler paralarını katladı. Dolayısıyla kanaat edeceğiniz kârı aldıktan sonra borsadan çıkacağınız zamanı bilmelisiniz.
TRADE EDEN KAZANIR MI?
Jeopolitik risklerin oluşturduğu belirsizlik nedeniyle son 3-4 aydır adeta testere piyasası yaşanıyor. Yani hisselerde git-gel hareketleri fazla. Bu durum da borsada günlük fiyat hareketlerine göre işlem yapanların sayısını artırdı. Bir başka deyişle “trade piyasası” oluştu. Günlük al-sat işlemlerinde profesyoneller ve borsada işlem yapan robotlar daha avantajlıdır. Küçük yatırımcıların al-sat yaparak para kazanması çok zordur. “Yükselecek” diye alınan hisse taban olabilir. Ya da yüzde 1-2 yükselen hisse elden çıkarıldıktan sonra birkaç gün tavan yapabilir. Bu durumda az bir kârla büyük fırsat kaçabilir. O yüzden hisse biraz sabır gerektiren bir yatırım aracıdır.
HİSSEYE AŞIK OLMAYIN
Borsada 600’e yakın hisse işlem görüyor. Yatırımcılar genelde bir iki hisseye odaklanıyor ve yıllarca o hisselerin peşinden koşuyor. Bu aşktan kurtulun. Yatırım yaparken riski dağıtma stratejisi sizi korur. Farklı sektörlerden hisseler seçerek yatırım yapmak bu açıdan önemli. Paranın tamamını bir hisseye bağlarsanız o hisse düştüğünde zararınızı kurtarana kadar beklemek zorunda kalırsınız. 3-4 hisselik bir portföy ise emniyet subabı görevi görür. Yani biri düşerken diğer artabilir ve bu da sizi zarardan korur. Hisse seçecek kadar bilgi ve birikiminiz yoksa hisse senedi fonlarını, Bist 30, Bist 50 veya Bist 100 fonlarını tercih edebilirsiniz.
DEĞİŞİK SEKTÖRLERDEN FARKLI HİSSELER ALIN
Piyasalar çok oynak. Paranızın tamamını tek bir hisse ve sektöre yatırmayın. Portföyü çeşitlendirmek yani farklı sektörlerden (banka, holding, enerji, maden gibi) faklı şirketlere yatırım yapmak riski dağıtmayı ve olası fırsatları yakalamayı sağlar. Aldığınız hisseleri tek tek takip edemeyecekseniz profesyoneller tarafından yönetilen, performansı iyi hisse senedi fonlarını tercih edin.
