Çocuklarda dürtüsellik nedir?

YAZI BOYUTU
Abone Ol Google News

Dürtüselliği temelinde nöro-genetik, biyolojik ve çevresel faktörler etkilidir. Beynimizin Frontal Korteks ve Amigdala bölgesindeki bozukluk, biyokimyasallardaki (Adrenalin, Dopamin vb.) değişkenler dürtüsel karar vermemizde etkilidir. Çocuğun iletişim yetersizliği, duygu-durum bozukluğu; duygularını ifade etme ve kontrol etmedeki eksiklik; yanlış davranışların doğru yönlendirilememesi sonucu dürtü kontrol bozukluğu için tetikleyici görev görmesi gibi birçok nedeni sayabiliriz. 

Dürtüsellik erkeklerde kadınlara oranla daha fazla görülmektedir. Genellikle DEHB tablosu ile birlikte görülebileceği gibi ayrı vaka tablosu olarak da karşımıza çıkar.

Dürtü kontrol bozukluğu nedir?

Beynimizin dürtü kontrol merkezinde yaşanan bozukluk ve nöro-kimyasallarımızdaki değişkenler bizim davranışlarımızı kontrol etmemizi etkiler ve dürtüsel davranış şekilleri sergilememize zemin hazırlar. 

Dürtülerimizi kontrol etmekte zorlanmamızın çevresel faktörleri arasında çocuğa doğru koymadığımız sınırlar; yanlış geliştirdiğimiz tutum ve davranışlar dürtüselliğin tetikleyicisi olabilir. Ödül ve Ceza kullanımındaki hatalar yada tutarsızlıklar, tepkiselliği ve davranış problemlerini artırır. 

Dürtüsellik genellikle çocukluk çağında ortaya çıkmakta, ergenlik döneminde pik noktasına ulaşarak kontrol edilemez bir sorun yumağı olarak karşımıza çıkmaktadır. 

Dürtüsellik genellikle DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) ile karşımıza çıkabileceği gibi farklı tablolar içinde de gözlemleyebiliriz.

Dürtüselliği olan çocuğun tipik özellikleri:

- Sabırsızdırlar. Konuşurken sözün bitmesini beklemez hemen sözü keserler. 

- Erteleme davranışında bulunamazlar. 

- Dikkat ve odaklanma gerektiren çalışmalardan çabuk sıkılır, dikkati dağılır. Kıpır kıpırdır.

- Sakardırlar. Bedenlerini sürekli bir yerlere vururlar.

- Sosyal uyum sorunu yaşarlar. Kurallara uymak istemezler.

- İletişim problemi çekerler. Ortama uygun davranmada yetersizdirler. İçlerinden geldiği gibi davranmak ister.

- Bir davranışı yaparken sonucu düşünmezler. Tehlikeyi yok sayarlar. Tahrik edici ve zarar verici davranışlara direnemez. Tehlikeyi küçümser.

- Davranışı gerçekleştirmeden önce duygu durumları inişli çıkışlıdır. (Gergin/stresli vb.)

- Davranışı gerçekleştirdikten sonra rahatlama ile birlikte suçluluk ve pişmanlık hisseder.

- Kullanılan keyif verici maddeler, alkol ve kafein içerikli maddeler dürtü kontrolünü zorlaştırır.

- Zevk ve heyecan arayışı içindedir. 

- Sonucu tehlikeli yada yanlış olsa bile risk almayı sever. 

Ne yapmalı?

• Gününüzü programlayın.

 Çocuğunuzla gideceğiniz yer hakkında konuşun. Orada nasıl davranmalı? Neden orada olmanız gerektiğini hakkında detaylara değinerek bilgi paylaşımında bulunun, bir anlaşma yapın. Anlaşmaya uymaması durumda onu nasıl sakinleştireceğinizi yada ikna edebileceğinizi gitmeden önce çocuğunuzla belirleyin. Böylece çocuğunuza bir sorun karşısında nasıl çözüm bulması gerektiği konusunda farkındalık yaratmış olacaksınız.

• Duygularına eşlik edin. 

Çocuğun duygularını anlamasını, tanımasını ve ayırt etmesini sağlayın. Yaşanan olay karşısında çocuğu kınayıcı,küçümseyen cümleler kurmaktan vazgeçip; duygu içerikli cümleler kurun. “Seni anlıyorum. Arkadaşların seni oyuna çağırmadığı için üzgünsün.” Yaşadığı olayı sizinle paylaşmasına teşvik edin.

• Çocuğunuza süre ve sınır kavramlarını öğretin.

Zamanın önemini anlaması için oyunlarda kum saati yada kronometre kullanın. Yapmış olduğunuz günlük etkinliklerde zaman planlamasını mutlaka yapın.  

Destekleyici sınırlar koyun. Montunu giymek istemeyen bir çocuğa “ Montunu ne kadar hızlı giydiğini göstermek ister misin? Parkta oynayacağımız oyunlar için çok heyecanlıyım…” gibi teşvik edici cümleler kurabilirsiniz.

• Duygularını kontrol etmeyi öğretin. 

Çok sinirlendiğinde yada kızgın olduğunda elinde bir balon varmış gibi onu şişirmesini isteyin. Nefes egzersizleri çocuğun sakinleşmesini ve odak noktasının değiştirip , kontrol etme becerisini güçlendirir. Sakinleşme ve gevşeme egzersizleri kişiye göre bir uzman tarafından belirlenmesi yararlıdır. 

Çocuğunuzda farklı problemler gözlemliyor ve ne yapacağınızı bilemiyorsanız mutlaka psikiyatri uzmanından destek almalısınız.

Dürtüsellik ve ona eşlik eden durumlar varsa tedavi şekilleri de farklılık göstermektedir. İlaç desteği, bilişsel terapi, anne-baba eğitimini içine alan yapılandırılmış bir çalışma başarılı olacaktır. 

Sevgilerimle…


Sıradaki haber yükleniyor...
holder