Giriş
Bugün size bu yıl yayımlanan bir araştırmadan söz etmek istiyorum. Endometriozise bağlı kronik pelvik ağrısı olan kadınlarda, ağrının yalnızca endometriozis odaklarıyla açıklanamayabileceğini gösteren ve tedavi yaklaşımı açısından üzerinde düşünülmesi gereken bir çalışma.
BİLİMSEL VERİLER
Araştırmaya; endometriozis bulunan ve aynı zamanda pelvik taban kaslarında spazm saptanan 29 kadın dahil edilmiş. Kadınların bir bölümüne pelvik taban kaslarına botulinum toksini uygulanırken, diğer gruba plasebo verilmiş. Botoks uygulanan kadınların yüzde 73’ü bir ay sonra ağrılarında azalma bildirmiş. Plasebo grubunda ise bu oran yüzde 29’da kalmış. Burada önce önemli bir ayrımı yapalım. Bu araştırma botoksun endometriozisi tedavi ettiğini göstermiyor. Botulinum toksini endometriozis odaklarını ortadan kaldırmıyor, hormonları düzenlemiyor ve cerrahinin ya da hormonal tedavilerin alternatifi olarak değerlendirilmiyor. Araştırmacıların baktığı şey başka; endometriozise eşlik eden pelvik taban kas spazmının ağrı üzerindeki etkisi.
AĞRI YAYILIYOR
Endometriozis, uzun süre ağrıya neden olduğunda vücudun verdiği tepki de tabloya eklenebiliyor. Pelvik taban kasları sürekli kasılı kalabiliyor. Kasların bu şekilde uzun süre gergin olması kendi başına ağrı, hassasiyet ve spazm yaratabiliyor. Böylece başlangıçta endometriozisle ilişkili olan ağrı, zaman içinde kasların da dahil olduğu daha karmaşık bir hale gelebiliyor. Bunu özellikle cinsel ilişki sırasında ağrı yaşayan kadınlarda daha fazla görüyoruz.
CİNSELLİĞİ ETKİLER
Pelvik taban kasları cinsel ilişki sırasında aktif olan kaslar. Bu kaslarda belirgin bir gerginlik varsa penetrasyon sırasında ağrı ortaya çıkabiliyor. Ağrı yaşanacağı beklentisiyle kasların istemsiz olarak daha fazla kasılması da mümkün. Bir süre sonra kadın, endometriozisin kendisinden kaynaklanan ağrı ile pelvik taban kaslarındaki gerginliğin oluşturduğu ağrıyı birbirinden ayırmakta zorlanabiliyor.İşte araştırmada kullanılan botulinum toksini bu kaslara yönelik.
BOTOKS GEÇİCİ ÇÖZÜM
Botoks, kasların aşırı kasılmasını geçici olarak azaltıyor. Böylece pelvik taban kaslarının ağrıya katkısının azaltılması amaçlanıyor. Yani burada tedavi edilen endometriozis değil; endometriozise eşlik eden ve ağrının devam etmesine katkıda bulunabilen kas spazmı. Bu nedenle araştırmanın sonucunu ‘Endometrioziste botoks tedavisi başladı’ şeklinde yorumlamak doğru olmaz.
HER KADINDA FARKLI
Bunlar, ağrının kaynağını anlamaya yardımcı olabilecek sorular. Çünkü endometriozisi olan her kadının yaşadığı ağrı aynı mekanizmayla oluşmuyor. Bir kadında endometriozis odakları ön plandayken, başka bir kadında buna pelvik taban kaslarının spazmı eklenebiliyor. Uzun süreli ağrının sinir sistemi üzerindeki etkileri de ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu.
TEK YÖNTEM YOK
Dolayısıyla tedaviyi de yalnızca tek bir yönteme bağlamak doğru değil. Hastanın durumuna göre hormonal tedaviler, cerrahi, ağrı tedavileri, pelvik taban fizyoterapisi ve bazı seçilmiş durumlarda botulinum toksini değerlendirilebilir.
BOTULİNUM SEÇENEĞİ
Özellikle pelvik taban kaslarında belirgin spazm bulunan ve standart yaklaşımlara rağmen ağrısı devam eden kadınlarda botulinum toksini gelecekte daha fazla araştırılacak yöntemlerden biri olabilir. Ancak bugün için bunu her endometriozis hastasına uygulanması gereken standart bir tedavi olarak görmüyoruz. Ben bu araştırmayı özellikle şu nedenle önemli buluyorum; endometriozisli bir kadının ağrısını değerlendirirken yalnızca lezyonlara bakmanın yeterli olmayabileceğini gösteriyor.
İYİCE ARAŞTIRILMALI
Bir kadın yıllardır ağrı çekiyorsa, ‘Endometriozisin var, ağrının nedeni bu’ deyip değerlendirmeyi bitirmemek gerekiyor. Ağrının nasıl başladığına, ne zaman arttığına, cinsel yaşamı nasıl etkilediğine, pelvik taban kaslarının durumuna ve günlük yaşamda hangi hareketlerle değiştiğine de bakmak gerekiyor. Çünkü aynı tanıyı taşıyan iki
ÖYKÜYÜ DİNLEMEK LAZIM
Botoks bu araştırmada bütün endometriozis hastaları için yeni bir çözüm olarak karşımıza çıkmıyor. Daha çok, kronik pelvik ağrının içinde pelvik taban kaslarının da payı olabileceğini ve bu kısmın ayrıca tedavi edilebileceğini gösteren bir araştırma olarak karşımızda. Kadının ağrısını gerçekten anlamak için de hastalığın adına değil, o kadının yaşadığı ağrının kendisine bakmak gerekiyor. Yani hasta özelinde düşünmek burada da en önemli nokta. Ben son derece ufuk açıcı buldum. İlerleme asla durmuyor.
ADET DÖNEMİNİN ÖNEMİ
Çalışmanın hasta sayısı yalnızca 29 ve araştırmaya özellikle pelvik taban kas spazmı bulunan kadınlar alınmış. Dolayısıyla elde edilen sonuçları endometriozisi olan bütün kadınlara uygulamak mümkün değil. Daha geniş çalışmaların yapılması ve sonuçların doğrulanması gerekiyor. Fakat çalışma bize endometriozis ağrısını değerlendirirken sorulması gereken soruları çoğaltıyor.
- Ağrı sadece adet döneminde mi ortaya çıkıyor, yoksa ayın diğer günlerinde de devam ediyor mu?
- Cinsel ilişki sırasında ağrı var mı?
- Uzun süre oturmak şikayetleri artırıyor mu?
- İdrar yaparken veya dışkılama sırasında ağrı oluyor mu?
- Pelvik taban kaslarında belirgin bir gerginlik veya hassasiyet var mı?
- Endometriozis tedavisi uygulanmasına rağmen
Eğer sorulursa; Araştırma EClinicalMedicine dergisinde 5 Ocak 2026’da yayımlanmış. NIH’nin Intramural Research Programı tarafından desteklenmiş; çalışmada kullanılan botulinum toksini ve bağımsız izleme desteği Allergan tarafından sağlanmış, ancak şirketin araştırmanın başka aşamalarında rolü olmadığı belirtilmiş.)
