Giriş
Vajinal mantar enfeksiyonları pek çok kadının hayatının bir döneminde karşılaştığı rahatsız edici bir durumdur. Ancak bazı kadınlar bu enfeksiyonları sık sık yaşayabilirler. Tekrarlayan mantar enfeksiyonları hem yaşam kalitesini düşürür hem de endişeye neden olabilir. Ama bu köşe varken endişeye mahal yok.
NEDEN SÜREKLİ OLUYORUM?
SORU: Hocam neden sürekli vajinal mantar oluyorum? Bağışıklığım mı düşük yoksa başka bir sorun mu var? Doktora gidiyorum, ilaç kullanıyorum geçiyor, sonra yeniden başlıyor.
CEVAP: Tekrarlayan vajinal mantar enfeksiyonlarının birden fazla nedeni olabilir ve her zaman bağışıklık düşüklüğüyle doğrudan ilişkili olmayabilir. Bağışıklık sisteminin genel sağlığınız için önemli olduğu doğru olsa da, vajinal ortamın kendine özgü dengeleri, bu enfeksiyonların tekrarında daha büyük rol oynayabilir. İşte olası diğer nedenler:
* Vajinal Mikroflora Dengesizliği: Vajinada doğal olarak bulunan bakteri ve mantarlar arasında hassas bir denge vardır. Bu dengenin bozulması, mantarların aşırı çoğalmasına ve enfeksiyona yol açabilir. Bu dengeyi etkileyen faktörler arasında; antibiyotik kullanımı (yararlı bakterileri de öldürebilir), hormonal değişiklikler (adet döngüsü, gebelik, menopoz), stres, yetersiz veya aşırı hijyen uygulamaları (vajinal duşlar), dar ve sentetik iç çamaşırı kullanımı sayılabilir.
* Hormonal Faktörler: Özellikle östrojen seviyelerindeki dalgalanmalar (adet döngüsü öncesi, gebelik, doğum kontrol hapları kullanımı) vajinal ortamın şeker içeriğini etkileyerek mantarların çoğalmasını kolaylaştırabilir.
* Kontrolsüz Diyabet (şeker hastalığı): Bağışıklık sistemini baskılayan bazı hastalıklar veya ilaçlar (kortikosteroidler gibi), mantar enfeksiyonlarının tekrarlama riskini artırabilir. Ancak bu durum, sürekli mantar sorunu yaşayan herkes için geçerli değildir. Ve nadiren de olsa, bazı kadınlarda standart antifungal tedavilere dirençli olan mantar türleri (örneğin candida glabrata) enfeksiyonlara neden olabilir. Bu durumda farklı antifungal ilaçlar veya tedavi yöntemleri gerekebilir. Sürekli mantar sorunu yaşıyorsanız, altta yatan spesifik nedenleri belirlemek için bir jinekoloğa başvurmanız şart.
NELER YAPABİLİRİM?
SORU: Tekrarlayan mantar enfeksiyonlarından korunmak için neler yapabilirim? Doğal yöntemlerin hepsini deneyim ve fayda göremedim.
CEVAP: Kuş uçmaz kervan geçmez yerlerde yaşamıyorsanız, doğal yöntemleri deneyip durmak yerine doktora gitmeniz isabetli olur. Zira doğal yöntemlerin zararını bile görmüş olabilirsiniz. Faydasından emin olduğum önerilerde bulunmak isterim. Pamuklu ve hava alan iç çamaşırları tercih edin. Sentetik ve dar iç çamaşırları, nemi hapsederek mantarların çoğalması için uygun bir ortam yaratır. Pamuklu iç çamaşırı tercih ederek ve çok sıkı pantolonlardan kaçınarak bu riski azaltabilirsiniz. Nemli ortam, mantar gelişimini destekler. Yüzme veya egzersiz sonrası ıslak kıyafetlerinizi hemen değiştirin. Vajinal duşlar, vajinanın doğal pH dengesini bozarak yararlı bakterileri uzaklaştırır ve mantar enfeksiyonu riskini artırır. Vajina kendini doğal olarak temizleme özelliğine sahiptir. Antibiyotikler yararlı bakterileri de öldürebileceği için mantar enfeksiyonlarına zemin hazırlayabilir. Antibiyotik kullanmanız gerektiğinde doktorunuzla probiyotik kullanımı hakkında konuşabilirsiniz. Genel bağışıklık sisteminizi güçlü tutmak için dengeli beslenmek ve stresi yönetmek önemlidir. Önceliğimiz doktora gidip teşhis almak elbette.
TEK ÇARE BU MU?
SORU: Mantar tedavisi sadece yakmayla mı olur? Sürekli yenileniyorsa tek çarenin bu olduğunu söylediler.
CEVAP: Yinelenen mantar enfeksiyonlarında tedavi yaklaşımı, enfeksiyonların sıklığına, şiddetine ve altta yatan olası nedenlere göre kişiye özel olarak planlanır. Yakma diye tabir edilen tedavi ise siğillerde uygulanan bir yöntemdir. Sık tekrarlayan enfeksiyonlarda, doktorunuz standart kısa süreli tedavilerin yerine haftalık veya aylık gibi daha uzun süreli, düşük dozlu antifungal ilaçlar reçete edebilir. Bu, mantar popülasyonunu baskılayarak yeni enfeksiyonların oluşmasını engellemeye yardımcı olur. Hem oral (ağızdan alınan) hem de vajinal antifungal ilaçlar uzun süreli tedavide kullanılabilir. Eğer enfeksiyonlara kontrolsüz diyabet gibi altta yatan bir sağlık sorunu neden oluyorsa, bu durumun tedavi edilmesi enfeksiyonların sıklığını azaltmada kritik öneme sahiptir. Özellikle menopoz sonrası östrojen eksikliğine bağlı vajinal kuruluk ve mantar enfeksiyonları yaşayan kadınlarda, lokal östrojen tedavisi, vajinal ortamı iyileştirerek enfeksiyon riskini azaltabilir. Bazı durumlarda, özellikle belirli tetikleyici faktörler (örneğin antibiyotik kullanımı sonrası) biliniyorsa, bu faktörlerden önce veya sonra kısa süreli antifungal tedavi uygulanabilir. Doktorunuzun önerisiyle, vajinal mikroflorayı dengelemeye yardımcı olabilecek vajinal probiyotik takviyeleri denenebilir. Ancak bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır ve her probiyotik türü aynı etkiyi göstermeyebilir. Nadiren, eğer partnerde de belirtiler varsa veya tekrar bulaşma şüphesi yüksekse, partner tedavisi düşünülebilir. Ancak rutin partner tedavisi genellikle gerekli değildir.
