Azerbaycan halkıyla bir olduğumuz günlerde tarihi anımsamak

YAZI BOYUTU
Abone Ol Google News

Bugün yaşanan, Azerbaycan Ermenistan çatışması bizi yine tarihin derinliklerine götürüyor ve orada önemli bir kişiyle buluşturuyor. 

Azerbaycan’ın tarihine baktığımızda, binlerce yıllık verimli topraklarında 11'inci yüzyılın başında, Orta Asya'dan batıya doğru ilerleyişlerini sürdüren Oğuz Türklerinin burayı yurt edindiklerini görürüz. Türklerin gelişiyle ateşin topraklarında bambaşka bir uygarlık doğdu. 

Çeşitli devletler gören ve 19'uncu yüzyıl başlarında Rus baskısına giren bu uygarlık, sonunda Rus Çarlığı'nın çökmesiyle kendine geldi ve 1918'de Mehmet Emin Resulzade ve Müsavat Partisi ile kendi milli kimliğini kazandı. 

Tarih, Azerbaycan için temel olacak Müsavat Partisi’ni yazarken, Mehmet Emin Resulzade’nin 1911 – 1913 yılları arasında İstanbul’da olduğunu da yazar. 

28 Mayıs 1918'de, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti ilan edildiğinde ise, önce Osmanlı Devleti'yle ilişki kurdu.

Azerbaycan tarihinde önemli bir olay ise, cumhuriyetin ilanında sonra Rus ve Ermeni istilacılarla mücadele edilirken, 15 Eylül 1918'de Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’ye girmesi ve yeni cumhuriyeti kurtarmasıydı. Bu sayede Azerbaycan kısa da olsa bağımsızlığına kavuşmuş oldu. 

30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi Azerbaycan’ı da etkiledi ve buradan Osmanlı’nın çekilmesine neden oldu. Bu çekilmenin neticesi çok ağırdı: 28 Nisan 1920 tarihinde Bolşevik Kızıl Ordu birlikleri Azerbaycan'a girdi. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile de Türkiye, Azerbaycan üzerindeki haklarından vazgeçti. 

Türkiye her ne kadar Azerbaycan’ı Sovyetlere bırakmış gözükse de ilişkiler her şekilde devam etti. 

Azerbaycan ise 1991 de binlerce vatandaşının kanıyla bağımsızlığını ilan etti. 

Azerbaycan’ı rahat bırakmayan istilacılar, Ermenistan'la çatışmaları hep sıcak tutacak, 25/26 Şubat 1992 tarihindeki Hocalı Katliamı'ndan bu yana kan dökme politikalarını sürdürecektir. 

Bugün yine, dün olduğu gibi, Türkiye Azerbaycan’ın yanındadır ve yalnız bırakmamaktadır.

Bütün bu olayların içinde bir isim bir kere daha anılmayı hak ediyor: Yukarıda Nuri Paşa diye andığımız Nuri Killigil.

Tarihin karanlıklarından çıkartılıp daha çok araştırılmayı hak eden Nuri Paşa, Osmanlı tarihinin en önemli isimlerinden biri olan Enver Paşa’nın kardeşi.

Nuri Killigil ilginç bir kişilik. Enver Paşa gibi o da bir Türk birliğine inanıyordu. Kafkas İslam Ordusu’nun dağıtılmasıyla birlikte Almanya’ya gitti; Türkiye'ye dönüşü ise 1938 yılında oldu ve eski bir fabrikayı satın alarak silah ve mermi üretimine başladı. 

O zamanlar silah ve mühimmat üretimi çok olağan bir faaliyet değildi ve bütün gözlerin onun üzerine çevrilmesine neden oldu. 

Nuri Killigil bu arada Alman büyükelçisi Franz von Papen başta olmak üzere birçok önemli Alman yetkili ile görüşüyor ve Sovyetlere karşı Turancı hareketlere destek arıyordu. 

Nuri Killigil’in görüştüğü bir ilginç isim de bir yanı ezoterik bir yanı siyasi, Nazi Partisi’nin kökeninde olan Thule örgütünün kuruluşunda da yer almış olan Alman casusu Baron Von Sebottendorf idi. Bu ilginç kişi çoğu zaman Nuri Killigil’in yanında oldu. 

Bu arada İkinci Dünya Savaşı’nın bitmesiyle siyaset değişmiş, İnönü de Alman karşıtı bir politikayı benimsemiş ve bu konuda gerekli “hassasiyeti” göstermeye başlamıştı.  

Nuri Killigil’in çalışmaları ise tam gaz sürüyordu. Üretimini büyütmüş, Arap ülkelerinden de sipariş almaya başlamıştı. 

Ancak, tarihin yine karanlıklara kalan bir olay bütün planlarını bozacaktı. 

2 Mart 1949 günü fabrikasında patlamalar oldu ve akabinde bir anda bütün mühimmat patlayarak ortalığı cehenneme çevirdi. Nuri Killigil de patlamada ölenler arasındaydı… Cesedi bile zor bulundu… 

Tarihin tozlu sayfalarında kalan olaylar ve kişilerin etrafında araştırmalar yapıldıkça kuşkusuz tarihin başka ilginç sayfalarına da rastlanacaktır. Azerbaycan halkı ile bir olduğumuz bugünlerde yaşananları anımsamak bile bir adımdır. 

Yazarlarımızdan

22 Ekim 2020, Perşembe 10:20
22 Ekim 2020, Perşembe 10:06
22 Ekim 2020, Perşembe 10:05
22 Ekim 2020, Perşembe 09:27
Sıradaki haber yükleniyor...
holder