Savaş tırmanıyor

Orta Doğu bir kez daha tarihsel bir kırılma anından geçiyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı geniş çaplı askerî operasyon artık sınırlı bir hava harekâtı olmaktan çıkmış durumda. İran’ın nükleer tesisleri, balistik füze altyapısı ve rejimin en üst karar mekanizmaları doğrudan hedef alınırken, savaş fiilen bölgesel bir nitelik kazandı. Tahran’dan Natanz nükleer tesisine kadar birçok stratejik nokta vuruldu, İran’ın dinî lideri Ali Hamaney öldürüldü. Yönetiminin üst düzey isimleri hedef alındı. Çok sayıda yüksek rütbeli isim öldürüldü. İran’ın buna yanıtı ise gecikmedi: İsrail şehirleri, ABD üsleri ve Körfez’deki enerji altyapıları füze ve İHA saldırılarının hedefi oldu. Çatışma Lübnan’dan Irak’a, Körfez’den Kızıldeniz’e kadar genişledi. Bu savaş nerede duracak? Bu operasyon klasik bir İran-İsrail çatışması değil. ABD ve İsrail’in hedefi yalnızca askerî kapasiteyi sınırlamak değil, İran’ın karar alma mimarisini kırmak. Dinî lider Hamaney’in öldürülmesi, Orta Doğu’da 2003 Irak Savaşı’ndan sonra görülen en radikal stratejik hamle. Başka bir ifadeyle: Artık devletler ordularla değil, liderlik yapılarıyla savaşıyor.

SAVAŞIN ÜÇ HIZLI ETKİSİ ŞİMDİDEN ORTAYA ÇIKTI:

Enerji Güvenliği Krizi: İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tehdit etmesi küresel petrol akışını doğrudan riske sokuyor. Körfez rafinerilerine yönelik saldırılar enerji piyasalarını sarsmaya başladı. Petrol fiyatlarında kalıcı yükseliş ihtimali artık güçlü. Vekil Savaşların Yayılması: Hizbullah, Irak Şii milisleri ve Yemen’deki Husiler çatışmaya dâhil oluyor. Bu şu anlama geliyor: Orta Doğu’da tek cepheli savaş dönemi bitti. Çok merkezli, uzun süreli bir güvenlik krizi başlıyor. Küresel Ulaşım ve Ticaret Riski: Bölge hava sahalarının kapanması, sigorta maliyetlerinin yükselmesi ve deniz ticaretindeki risk artışı küresel tedarik zincirlerini etkilemeye başladı. Bu yalnızca bölgesel değil, doğrudan ekonomik bir savaş.

TÜRKİYE İÇİN BU SAVAŞIN ETKİSİ ÜÇ KATMANDA HİSSEDİLECEK:

Güvenlik Dengesi: Türkiye ilk kez aynı anda: güneyinde Suriye istikrarsızlığı, doğusunda İran belirsizliği, Akdeniz’de artan askerî hareketlilik ile karşı karşıya. İran’da devlet otoritesinin zayıflaması ihtimali; yeni göç dalgası, sınır güvenliği baskısı, PKK uzantılı yapıların hareket alanı riskini doğurabilir. Ekonomi ve Enerji: Türkiye enerji ithalatçısı bir ülke. Petrolün her 10 dolarlık artışı cari açığı büyütür, enflasyonu tetikler, büyümeyi baskılar. Orta Doğu savaşı Türkiye ekonomisine doğrudan maliyet anlamına geliyor. Diplomatik Fırsat: Ancak kriz aynı zamanda fırsat üretir. Türkiye, NATO üyesi, bölgesel güç, İran’la diyalog kanalı açık nadir ülkelerden biri. Bu nedenle Ankara’nın önümüzdeki dönemde arabulucu rolü üstlenmesi sürpriz olmayacaktır. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın saldırılara ilişkin temkinli fakat denge gözeten açıklamaları bu stratejik pozisyonun işareti olarak okunabilir.

BU SAVAŞIN ÜÇ OLASI SONUCU VAR:

Sınırlı Çatışma: İran askerî kapasite kaybeder, rejim ayakta kalır. En olası kısa vadeli senaryo. Rejim Çöküşü: İran iç karışıklığa sürüklenir. Orta Doğu’da güç boşluğu oluşur. Büyük Bölgesel Savaş: En tehlikeli seçenek bu. ABD üsleri, Körfez ülkeleri ve Doğu Akdeniz tamamen çatışmaya dâhil olur. Bu durumda dünya ekonomisi 1973 petrol krizinden daha büyük bir şok yaşayabilir. Önümüzdeki haftalar yalnızca İran’ın değil, bölgenin ve Türkiye’nin stratejik konumunun da yeniden tanımlanacağı bir dönem olacak.