Giriş
Malatya’nın hemen yanı başında, Fırat’ın kıyılarına yakın Orduzu’da yükselen Arslantepe Höyüğü, olağanüstü kültür ve tarih mirasıyla eşsiz Anadolu’nun en kıymetli köşelerinden biri. Burada mesele sadece bir kazı alanı değil, insanlığın ilk idari düzen arayışının, mühürle kayıt altına alınmış bir ‘bürokrasi’nin, iktidarın mekâna dönüşmüş hâlinin izleri var. Burası M.Ö. 6000’lerden M.S. 11. yüzyıla uzanan bir yerleşim sürekliliğine sahip, 2021’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren bölge, 1961’den bu yana İtalya Roma’daki La Sapienza Üniversitesi ekibinin daimi çalışmalarıyla dünyaya açılıyor. Bulunan eserler Arslantepe’nin bir dönem ‘resmî, dinî ve kültürel merkez’ niteliği taşıdığını, hatta burada aristokrasinin doğuşuna ve ilk devlet biçimlerine dair istisnai bir tanıklık bulunduğunu söylüyor. Sarayın koridor duvarlarındaki baskı motifleri ve duvar resimleri, sadece estetik değil, aynı zamanda kurumsallaşmanın dili. Çok sayıda mühür baskısının bir arada bulunması ise ‘çok memur, çok iş, çok kayıt’ demek. Yani bir anlamda ‘kamu yönetimi’ dediğimiz şeyin arkaik prototipi, yani ilk izleri.
Bu etkileyici hikâyeyi günümüzde küresel sahneye taşıyan isim, Prof. Dr. Francesca Balossi Restelli. Kendisiyle tanışma ve yaptığı sunum sayesinde hikâyesini dinleme imkânı buldum. Arslantepe’ye ilk kez 1996’da öğrenci olarak gelmiş. Kazıların kendisi için ‘ev gibi’ olduğunu, neredeyse Arslantepe’den önce bir hayat hatırlamadığını söylüyor. Üstelik akıcı Türkçesi, Türkiye’yi ‘evi’ olarak görmesi, bu işin salt bilimsel değil, insani bir bağa da dönüştüğünü gösteriyor. Zira Malatya ve bölgenin tanıtımına katkılarından ötürü kendisine ‘fahri hemşehrilik’ belgesi takdim edilmiş. Kazıların ‘onursal’ hafızasında ise uzun yıllar Arslantepe’yle özdeşleşen başka bilim insanı var: Prof. Dr. Marcella Frangipane. Restelli, Frangipane’nin kendisinin hocası olduğunu, kazılarla bu sayede tanıştığını anlatıyor. Bu iki isim, Arslantepe’yi bir ‘proje’ olmaktan çıkarıp bir ‘okul’a dönüştüren çizgiyi temsil ediyor. Gelelim asıl stratejik noktaya: Türk Hava Yolları (THY) Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Ahmet Bolat -tıpkı Türk dizileri gibi- Taştepeler olarak bilinen Anadolu’nun arkeolojik zenginliklerimize de sahip çıkıyor. Dünyada tanınması için büyük çaba gösteriyor.
THY’nin bu katkıları Şanlıurfa yakınındaki Göbeklitepe ve Karahantepe’de kendisini gösterdi. Bugün dünyanın dört bir yanında milyonlarca insan bu iki yerleşim birimini biliyor ve bir an önce ziyaret etmek istiyor. Anadolu’nun bu bölgesinde turizmin canlanması, ekonominin güçlenmesi ve doğal olarak istihdam imkânlarının çoğalması için bunlar çok kritik girişimler. THY’nin Arslantepe kazılarına verdiği destek, “Bir şirket sosyal sorumluluk yaptı” cümlesinin sınırlarını aşıyor. Çünkü THY’nin sağladığı şey, bazen paradan daha kritik olan lojistik süreklilik. 2025’te yansıyan bilgilere göre THY, Arslantepe’de kazıları yürüten Prof. Dr. Francesca Balossi Restelli ve ekibine ulaşım desteği sağladı; Roma, Sapienza ekibinin bölgede 1961’den bu yana sürdürdüğü çalışmalara bu kanaldan katkı sundu. Bu ne demek? Şu demek: Arkeoloji, ‘mevsimlik’ hevesle değil, istikrarla ilerler. Ekiplerin sahaya geliş-gidişi, ekipman akışı, uluslararası uzmanların mobilitesi, bilimsel sürekliliğin görünmeyen omurgasıdır. Lojistik aksarsa, bilim aksar. THY’nin katkısı burada tam da bu kritik eşikte anlam kazanıyor.
