Yetişkin DEHB'liler (2)

Salı günü kaldığımız yerden (https:// www.posta.com.tr/yazarlar/murat-celik/ yetiskin-dehbliler-2959141) devam edelim… Klinik Psikolog Beyhan Budak ve konuğu Psikiyatrist Prof. Dr. Hakan Türkçapar, ‘yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu’ konusunu masaya yatırmıştı. Ben de birçoğumuzun kendini bulduğu sorularla başlayıp bu iki uzmanın değerlendirmelerini aktarmaya başlamıştım.

İşte Budak ve Türkçapar’ın bu konudaki tespit, teşhis ve yorumlarından bir başka bölüm:

• Hiperaktifler ve dürtüseller, etrafı etkiledikleri için küçük yaşlardan itibaren fark edilebiliyorlar ancak dikkat eksikliği olanların farkına pek varılmayabiliyor.
• Dikkat dağınıklığı, bazı insanlarda farklı ve çevresel faktörlerden kaynaklı da olabiliyor. Anksiyete, depresyon, uykusuzluk ya da sosyal medya gibi uyaran fazlalığı, o faktörlerden önde gelenler.
• DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) bir bütün olarak ele alınır. Tek bir testle bu teşhis koyulamaz. Testler önemlidir ama hepsi tanıya yardımcıdır. Kesin tanı, bir hekimin hem öykü hem de belirtileri değerlendirmesiyle konur.
• Uyaran fazlalığı ve diğer faktörler de elbette önemlidir ama ‘dikkat eksikliği’ yüzde 70-80 oranlarında genetik olarak aktarılan bir durum.
• DEHB; kişinin işlevselliğini bozar, sorunlara yol açar. DEHB’li diyebilmemiz için o insanın akademik ya da iş başarısızlığı, sık sık iş değiştirme, ilişkilerinde, evliliğinde problemler yaşaması gibi durumlar olması gerekir.
• Erken yaşlarda sadece zekâyla telafi edilebilse de üniversite çağından itibaren zekâ tek başına yeterli olmayıp çalışmak ve disiplin gerektiği için sorun iyiden iyiye belirginleşir.
• DEHB’li yetişkinlerde ‘zaman yönetimi’ yoktur. Olayları olduğundan daha iyimser değerlendirirler. En az 2-3 saat gerektiren bir işi yarım saatte bitireceğine inanır mesela. Öyle düşünür ve sonunda sorunlar yaşar. Ve bu sorunlar DEHB tedavi edilmediği sürece de devam eder.
• Bu gruptaki insanlarda; alkol, madde, oyun vb. bağımlılıklar daha çok görülür. Bu kişiler genellikle, dopamini çok ve çabuk salgılatan şeylere yönelir.
• DEHB tanısı erken yaşta konur ve tedavi edilirse ileriye yani yetişkinliğe bırakacağı zararların önüne geçilebilir. m Sosyal medyadaki ‘short’ ve ‘reel’lerin (ekranı kaydırarak seyredilen o kısa videolar) adeta bağımlı şekilde seyredilmesi DEHB’e yol açar düşüncesi gerçeği yansıtmıyor. Zaten DEHB’li oldukları için o kısa videoları, başkalarına oranla sürekli ve çok fazla izliyor o insanlar.
• DEHB sorunu olanlar birçok şeyi erteler. Bu gruptaki insanlarda ‘ertelemecilik’ çok sık görülür. Zaman algısı problemlidir ve ertelediklerini yapabileceklerini düşünürler. Tarihli, saatli bir görevleri varsa; o görevi son gün, son akşam, son saat, hatta son dakikada tamamlarlar. Ve ilginçtir, bu insanlar sıkıştıklarında çok daha verimli olurlar.

Klinik Psikolog Beyhan Budak ve Psikiyatrist Prof. Dr. Hakan Türkçapar’ın ‘Yetişkinlerde DEHB’ konusunda verdikleri bilgilerden başlıklar hâlinde bunları derledim size. Örnekleri, belirtileri okurken kendinizi ya da en yakınınızdakileri düşündünüz değil mi? Düşünmediyseniz, düşünün.