Giriş
10. 10 işareti Her gün milyonlarca kişi ‘Bugün ne giymeliyim?’, ‘Bu kişiyle evlenmeli miyim?’, ‘İşten ayrılayım mı?’, ‘Çocuğuma hangi ismi koyayım?’ gibi günlük hayatın en özel kararlarını bile yapay zekaya soruyor. Uzmanlara göre bu alışkanlık, kişinin kendi kararlarına olan güvenini hızla zayıflatıyor. Psikolojik Danışman Dr. Feyza Çelen, “Kişi her adımında yapay zekanın onayını arıyorsa, bu durum yeni bir dijital bağımlılık davranışına dönüşmüş demektir” diyor.
DİJİTAL NARSİSİZM
Yapay zekanın insan ilişkilerindeki samimi kusurları yavaş yavaş öldürdüğünü ifade eden Çelen, “Bu yönüyle yeni nesil bir dijital narsisizm ortaya çıkıyor ve gerçek hayattaki doğal tepkilerimizi zayıflatıyor. Bizi sürekli onaylayan yapay zeka araçları, her fikre “çok haklısınız, harika bir fikir” diye yanıt vererek insanları algoritmalardan onay almadan adım atamaz hale getiriyor. Bu durum özgür irademizi köreltiyor” diye konuştu. Peki siz yapay zekanın neresindesiniz? Kararları tamamen siz mi veriyorsunuz yoksa algoritmalar mı? İşte Çelen’in hazırladığı yapay zeka bağımlılığınızı ölçecek 10 maddelik hangisi testi.1.
1. GARDIROP KARARLARI:
A) Sabah aynanın karşısına geçip o günkü ruh halimi, planlarımı ve kendi tarzımı düşünerek kendim karar veririm.
B) Yapay zekaya gardırobumun fotoğrafını yükleyip “bugün beni ne açar?” diye sorarım.
2. AŞK VE İLİŞKİLER:
A) Sevgilimle tartışınca iç sesimi dinler ya da bir dostuma akıl danışırım.
B) Tartışma metnini kopyalayıp yapay zekaya atar “sence devam etmeliyim, ayrılmalı mıyım?” diye sorarım
3. KARİYER VE İSTİFA:
A) İşten ayrılacaksam tazminatımı, geleceğimi ve riskleri kendim tartar, gemiler yakılacaksa yakarım.
B) Mevcut maaşımı, stres seviyemi, iş uyumumu ve geleceğe yönelik planlarımı yapay zekaya söylerim, ona göre karar veririm.
4. BEBEĞE İSİM SEÇİMİ:
A) Çocuğuma aile büyüklerinin ya da anlamını sevdiğim bir isim koyarım. Eşimle ortak karar veririm.
B) Yapay zekaya “kulağa hoş gelen, fonetiği yüksek 50 öneri sun” der oradan seçerim.
5. SOSYAL MEDYA PAYLAŞIMLARI:
A) Sosyal medyam için fotoğrafları, hikayeleri ya da düşüncelerimi tamamen kendim değerlendirir, ona göre paylaşırım.
B) “Bu fotoğrafı paylaşayım mı, bu düşüncemi nasıl ifade edeyim?” diye yapay zekaya sorar, onun önerdiği metin ve zamanlamayla paylaşırım
6. GÜNLÜK ÇATIŞMALAR:
A) Arkadaşımla ya da eşimle tartıştığımda, onun penceresinden bakmaya çalışır, orta yolu bulmak için yüz yüze konuşarak esneklik gösteririm.
B) Haklılığımı kanıtlamak için mesajlarımızın ekran görüntüsünü yapay zekaya atar, “Sence kim haklı? Benim için ona kapak gibi bir cevap yaz” derim
7. ÖZÜR MEKANİZMASI:
A) Birini kırdığımda hatamı düşünür, karşımdakinin kırgınlığını ölçüp samimi bir dille özür dilerim.
B) Yapay zekaya “onun gönlünü alacak, beni de küçük düşürmeyecek bir özür metni yaz” derim.
8. KRİZ VE YAS SÜRECİ:
A) Hayatımda ani bir kriz veya kayıp yaşadığımda, acımı yaşarım, bunu ailemle paylaşırım ve zamanla iyileşirim.
B) Yaşadığım üzüntüyü yapay zekaya anlatıp, “bu acıyı en hızlı nasıl atlatırım, bana 5 adımda yas atlatma formülü ver” derim.
9. DERTLEŞME:
A) Canım sıkıldığında ya da hayal kırıklığı yaşadığımda bir dostumu arar, içimi dökerim.
B) Kimsenin eleştirisini çekemem. Açarım yapay zekayı, tüm derdimi ona anlatırım ve bana bu sürece ilişkin öneriler sunmasını isterim.
10. HAYATİ KARARLAR:
A) Taşınmak, yurtdışına gitmek ya da evlenmek gibi büyük adımlarda değerlerimi, korkularımı ve hayallerimi tartarak karar veririm.
B) Tüm artı-eksi listemi, korkularımı yapay zekaya yükleyip “Bunu yapmalı mıyım, risk analizi yap” diye sorarım.
