Giriş
Almanya’da, hem artan hayat pahalılığı hem de ekonomide yaşanan genel değişim, “özel sektör-kamu sektörü tartışması”nı alevlendirdi. Memur maaşlarının özel sektör maaşlarına göre “imtiyazlı maaşlar” olduğuna dair eleştiriler daha yüksek sesle dile getirilir oldu. Zaten bu tartışma bize Türkiye’den de tanıdık. Esasen son dönemde dünyanın birçok yerinde kamu sektörü “imtiyazlı bir çalışma alanı” olarak tanımlanır ve eleştirilir oldu. Almanya, özel sektörün, sanayinin, ihracatın ve disiplinli piyasa ekonomisinin ülkesi olarak tanınır. Bu görüntünün arkasında son derece büyük, güçlü ve cazip bir kamu sektörü de var kamu sektörü, bir süre önceye kadar, Almanya’nın “sosyal devlet” kimliğinin temelini oluşturması nedeniyle genelde olumlu karşılanıyor veya en azından “sorun edilmiyordu”.
Son dönemde ise özel sektör çalışanlarının memurlara oranla dezavantajlı olduğuna dair yorumlar artıyor. Almanya’da 5.5 milyon kişi kamu hizmetinde çalışıyor. Bunun 1.8 milyonu memur statüsünde. Devlet; eğitimden güvenliğe, yerel yönetimlerden sosyal sigorta kurumlarına kadar çok geniş bir istihdam alanı yaratıyor. Bunun bir sonucu da “aşırı bürokrasi”, ki bu da sadece Almanya değil tüm Avrupa Birliği bağlamında eleştiri konusu. Welt gazetesinin memur maaşlarına dair yaptığı hesaplamalar, dikkat çekici: Memurların emeklilik ve sosyal güvenlik kesintilerinden muaf olması, sağlık sigortasında devlet desteğiyle daha düşük primler ödemeleri ve yüksek emekli maaşları almaları, onlara “ayrıcalık” sağlıyor.
Almanya’da memurluk sadece “devlete hizmet” değil aynı zamanda düzenli gelir, iş güvencesi, öngörülebilir kariyer, güçlü emeklilik ve aile yardımları anlamına geliyor. Özellikle öğretmenler, polisler, idari personel ve üst düzey kamu görevlileri için devlet, özel sektörden daha avantajlı. Tabii asıl tartışma, emeklilik sisteminde yoğunlaşıyor. Almanya’da emeklilerin koşullarını zorlaştırması beklenen bir emeklilik reformu planlanıyor. Serbest meslek sahiplerinin ve siyasetçilerin de bu “zorlaştırıcı reform”a dahil edilmesi gündeme gelirken, memurların büyük ölçüde dışarıda bırakılması yani “kayırılması”, rahatsızlık yaratıyor.
Devletin iyi bir işveren olarak memurlarını koruması anlaşılabilir. Sorun, bu avantajların toplumun geri kalanına eşit biçimde sunulmaması. Özel sektör çalışanı hem kendi emekliliği için kesinti ödüyor, hem kamu maliyesini vergileriyle finanse ediyor, hem de çoğu zaman memurlar kadar güçlü emeklilik güvencesine ulaşamıyor. Ki tam olarak aynı eleştiri Türkiye’de de yapılıyor. Bu durum Almanya’da bir ikili yapı yaratıyor: Bir tarafta piyasa risklerini taşıyan çalışanlar, diğer tarafta devlet güvencesiyle yaşayan kamu sınıfı.
Memur tartışması, sadece bir maaş veya emeklilik tartışması değil devletin büyüklüğü, orta sınıfın yapısı, özel sektörün taşıdığı riskler ve güvence arayışının piyasa dinamizmine karşı ne kadar güçlü olduğuyla ilgili geniş boyutlu bir tartışma. Almanya örneği şunu gösteriyor: Gelişmiş ülkelerde bile kamu sektörü yalnızca hizmet üreten bir mekanizma değil, aynı zamanda güçlü bir sınıfsal koruma alanı. Özel sektördeki koşullar zorlaşınca, bu “koruma alanı” daha “göze batar” hale geliyor.
