Haz erteleme sporu: Geleceğe yazdığın mektubu beklemek

Paris’te bir kafeye gidiyoruz. Bu bir ‘mektup kafe.’ Paris’in 11. bölgesindeki Cafe Pli, küçük bir mekan. İçeri girdiğiniz anda sanki zaman yolculuğuna çıkıyorsunuz. Geleneksel yollarla mektup yazılıyor bu kafede. Bu mektuplar, 5, 10, 20 yıl sonraya yollanacak şekilde mumla mühürleniyor. Çoğu kişi mektubu gelecekteki kendisine ve çocuklarına yazıyor. Güney Kore’nin başkenti Seul’deki Nuldam Space adlı kafeden almış ilhamını. Ben, lisedeyken ‘pen friend’ yani ‘mektup arkadaşlığı’ denilen yöntemle ülkeler arası bir tanışıklık köprüsünün mektupla kurulduğu, yılbaşında sevdiklerine kartpostal atıldığı dönemi de yaşadım. Bu yaşımda da dostumdan doğum günümde bir sonraki yıl açmam için mühürlü bir mektup aldığımda çocuk gibi heyecanlandım. Pli’de ziyaretçiler, bir mektup için gereken tüm kırtasiye seçkisini bir arada buluyor. Yılın her günü için ayrı bir gözü bulunan bir duvara yerleştiriliyor mektuplar. Mektupların yıllık saklama ücretleri var.

KONTROLÜ BIRAKMA FIRSATI

Bir yıl için 15 Euro. Beş yıl için 25, 20 yıl için 45 Euro... Kafe kapanırsa? O zaman tüm mektupların saklanıp gönderileceği taahhüt ediliyor. Şimdiden kafenin duvarlarında birçok ülke içinde Türkiye’ye yollanacak mektuplar da birikmiş durumda. Türkler de oldukça ilgili bu kafeye. Nereden çıktı ve nasıl bu kadar ilgi uyandırdı dersiniz bu kafe? Amaç mektup yazmak gibi görünse de asıl hedef, zamanı bilinçli olarak yavaşlatmak. Mektup kafe tam olarak bu deneyimi satıyor. Her şeyin hızla tüketildiği günümüzde kontrolü bırakmayı, kontrolü bugünden geleceğe devretmeyi, aşırı anlık ve planlı sisteme karşı uzun vadeli bir meydan okuma fırsatını vaat ediyor. Buna ‘hazzı geciktirme’ deniyor. Aşırı haz odaklı bir dönemde bu tür mektuplar, insanlar için hazzı geciktirme deneyimi sağlıyor. Mektup yazmanın kendisi de öyledir zaten. İçeriğini hazırladıktan sonra anında adresine ulaşmasını ve yanıtlanmasını bekleyemezsin. Her şey hemen yaşanmak zorunda değil. Bir yemeğin en çok kısık ateşte lezzetlenmesi gibi hayatta da her şey, zamanla lezzetlenir. Ve her şeyin ihtiyaç duyduğu zaman farklıdır.

İÇERİK YORGUNLUĞUNDAN FİZİKSEL UYANIŞA

Yapay zeka, ülkeler arası kartları yeniden dağıtıyor olabilir ama günlük hayattaki üstünlüğü 2026’da biraz frenlenecek ve dengelenecek. Israrla belirttiğim analog dönemine dönüş yılını doğrulayan yeni bir rapor daha çıktı. Bu kez pazarlama dünyasından. Fiziksel pazarlamanın yeniden yükseleceği bir döneme geçiyoruz. Hepimiz içerik yorgunuyuz malum. Hatta Merriam Webster sözlüğü de içerik kirliliği anlamına gelen ‘slop’ kelimesini bu yüzden yılın sözcüğü seçti. İşte bu yapay içerik yarışı, ticarette ters tepmeye başladı. Yapay zeka sayesinde sınırsız, hızlı ve ucuz içerik patlaması oldu. Markalar, müşterinin ilgisini ilk üç saniyede kazanacakları reklamlarla kafayı bozdular açıkçası. O yüzden 2026’da fiziksel temasla denenen, tanışılan ürünler bizi bekliyor. Önce gerçek hayatta deneyimleyip sonra bunu dijitalde paylaşma davranışı daha çok görülecek. Tıpkı Paris’teki, Seul’deki mektup kafede olduğu gibi. Bu sayede sokakların daha canlı olduğu, özlediğimiz sosyalleşmeye dönebildiğimiz bir dönem olur dilerim.

FABRİKA AYARLARINA DÖNÜŞ

New York’ta devlet okullarında bu dönem başlayan cep telefonu yasağının sonuçları çok ilgi çekici. Gençler ekranlardan uzak kalınca içlerine kapanmak yerine daha çok sosyalleşmiş. Sohbetlere, oyunlara, birlikte vakit geçirme haline anında dönmüşler. Kart oyunları, satranç, spor, müzik paylaşımı ya da kağıttan ders çalışma davranışlarına yönelmişler. Bu gözlem okullar bazında yapılmış olsa da beni memnun eden şey, insan davranışlarının ekransız ortamda fabrika ayarlarına dönebildiğini görmek oldu. Bir tür sosyal deney gibi. Bu gençler, ekransız yaşamayı bilmedikleri halde dijital olmayan dönemdeki insani aktiviteleri keşfedebilmişler. Biz çocukken de can sıkıntısından tuhaf meşgaleler icat ederdik. Sonra internet çıkınca öğrendik ki dünyanın her yerinde tüm çocuklar aynı şeyleri yapmış. Pandemide insanlar ortadan kaybolunca doğa nasıl kendi dengesine hızla dönmüştü de hepimiz şaşırmıştık? İşte ekranlar ortadan kalkınca da temas ihtiyacı aynı öyle doğallaşıyor.