‘19 mayıs’ nasıl bayram oldu?

19 Mayıs günü “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” her yıl Türkiye’nin dört bir yanında spor gösterileri ve törenlerle kutlanıyor. Üzerinde “Gençlikten Atatürk Sevgisiyle Cumhurbaşkanına” yazan ve “Sevgi Bayrağı” olarak adlandırılan dev bir bayrak, Kurtuluş Yolu’ndaki Tütün İskelesi’nden karaya çıkarılarak Samsun valisine veriliyor. Daha sonra bayrak, Cumhurbaşkanına sunulmak üzere genç atletlere teslim ediliyor. Samsun’dan yola çıkarılarak Amasya, Tokat, Sivas, Erzincan, Erzurum, Kayseri, Nevşehir, Kırşehir ve Kırıkkale’den sonra 19 Mayıs törenlerinde Ankara’da Cumhurbaşkanına sunuluyor. Peki, 19 Mayıs nasıl bayram ilan edildi? 19 Mayıs, 1938’den itibaren resmi bayram olarak ilan edildi. 19 Mayıs, ulusumuzun kuruluşunda kilit rol oynayan bir tarihtir. Atatürk’ün olanaksızlıklar içinde ve tüm engellere rağmen Samsun’a ayak bastığı 19 Mayıs, Milli Mücadele’nin başlamasında kritik bir öneme sahiptir. Atatürk, “Benim doğduğum gün” dediği 19 Mayıs’ı gençliğe armağan ederek, bu tarihi günün ölümsüzleşmesini ve gelecek nesillere aktarılmasını sağladı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında sadece dört bayram vardı: 23 Nisan Bayramı, Hakimiyet Bayramı, Cumhuriyet Bayramı ve Zafer Bayramı. 19 Mayıs ise beşinci bayram olarak aralarına katıldı ancak resmiyet kazanması zaman aldı. 1916’da önce “İdman Bayramı” vardı.

Özellikle Selim Sırrı Tarcan’ın bu konuda çok büyük katkısı vardır. Tarcan, yurt dışında eğitim aldı, beden terbiyesi üzerine çalışmaları oldu, Türkiye’de de bu İdman Bayramı’nın yerleşmesinde etkisi oldu. 1917’de I. Dünya Savaşı nedeniyle İdman Bayramı kutlanamadı. 19 Mayıs tarihinin bayram olarak kutlanması 1926’da yerel düzeyde Samsun’da başladı. 19 Mayıs, ilk olarak Samsunlular tarafından “Gazi Günü” olarak kutlanmaya başlandı. Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı ilk kez 1926’da “Gazi Günü” adı altında Samsun’da kutlandı, 19 Mayıs 1926’da Atatürk hem kutlamalar hem de Gazi Heykeli’nin temel atma töreni için Samsun’a gitti. Bu özel gün, üç ayrı tören ile sabahtan akşama kadar coşkuyla kutlandı ve 24 Mayıs 1935’te “Atatürk Günü” adı altında resmiyet kazandı. Beşiktaş Jimnastik Kulübü’nün girişimleriyle Fenerbahçe Stadı’nda kutlanan ilk 19 Mayıs, Galatasaray ve Fenerbahçeli yüzlerce sporcunun da katılımıyla bir spor günü haline geldi. Bu organizasyondan bir süre sonra gerçekleşen spor kongresinde söz alan Beşiktaş Kurucu Üyesi Ahmet Fetgeri Aşeni, kutlanan Atatürk Günü’nün tüm gençliğe mal edilebilmesi için “19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı” adı altında her yıl yapılmasını teklif etti.

Kongrede oylanan bu öneri kabul edildi ve Atatürk’ün de onayıyla yasalaştı. 20 Haziran 1938 tarihli kanunla da “Gençlik ve Spor Bayramı” adını aldı. 1938’deki törende Atatürk’ün isteği üzerine 19 Mayıs, gençlere armağan edildi. Törenin yapıldığı Ankara Stadyumu’nun ismi ise 19 Mayıs Stadyumu olarak değiştirildi. 19 Mayıs, daha sonra yurdun farklı illerinde Gençlik Bayramı, Jimnastik Bayramı gibi farklı isimlerle yapılmaya başlandı. 20 Haziran 1938’de çıkarılan kanunla kutlamalar “Gençlik ve Spor Bayramı” adını aldı. Uzun yıllar “Gençlik ve Spor Bayramı” adıyla kutlanan bayram, “Atatürk Yılı” kabul ve ilan edilen 1981’de yapılan değişiklikle “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” adını aldı. Atatürk’ün doğumunun yüzüncü yılı olan 1981’de kanun çıkarılarak, “Atatürk Yılı” kabul edildi. Kutlamalar kapsamında “Gençlik ve Spor Bayramı”nın adı da “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” olarak değiştirildi.