Giriş
ABD başkanları, dış ilişkilerdeki geniş yetkilerine dayanarak antlaşmaları feshetme gücüne sahip olduklarını iddia etseler de NATO gibi önemli bir ittifak söz konusu olduğunda, ABD Kongresi bu yetkiyi dengelemek adına yasal bariyerler inşa etmiştir. ABD Kongresi, yürütme organının tek taraflı bir kararla ittifaktan çekilmesini engellemek amacıyla yasaya kritik bir hüküm eklemiştir. Bu hüküm, başkanın, senatonun üçte iki çoğunluğunun onayı veya bir kongre kararı olmaksızın NATO’dan çekmesini yasaklıyor. Resmi bir ayrılma süreci hukuki engellere takılsa dahi, ABD yönetiminin ittifakı içeriden “boşaltarak” işlevsiz hale getirmesi mümkündür. Bu senaryoya göre ABD, kağıt üzerinde üye kalmaya devam eder ancak müttefiklik yükümlülüklerini fiilen yerine getirmez. ABD’li stratejistler, ittifakın tamamen feshedilmesi yerine “Uykuda NATO” modeline geçilmesini öneriyor. Bu düşünce, ABD’nin NATO’daki varlığını sadece büyük çaplı krizlerde devreye girecek sembolik bir düzeye çekmeyi amaçlıyor.
NATO’nun temel taşı olan “5. Madde”, bir müttefike yapılan saldırının tüm müttefiklere yapılmış sayılmasını öngörüyor. Ancak Amerikan yönetiminin saldırıya uğrayan müttefiklere yardım etmeyeceğini açıkça beyan etmesi veya yardımın kapsamını “sembolik bir karşı çıkışa” (askeri destek yerine diplomatik kınama) indirmesi, ittifakın caydırıcılık kabiliyetini yok edebilir. Güvenlik garantisinin inandırıcılığı bir kez kaybolduğunda, ittifak kağıt üzerinde var olsa bile operasyonel olarak çökmüş olacaktır. ABD’nin ittifaktan ayrılması veya taahhütlerini önemli ölçüde azaltması, Avrupa kıtasını Soğuk Savaş sonrası en büyük güvenlik ikilemiyle baş başa bırakacaktır. Avrupa’nın kendi savunmasını tek başına üstlenmesinin maliyeti sadece bütçesel değil, aynı zamanda teknolojik ve endüstriyel sıkıntıyı da tetikleyecektir. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nün analizine göre, ABD’nin sağladığı konvansiyonel kapasiteleri ikame etmek, Avrupa ülkeleri için başlangıç aşamasında yaklaşık 1 trilyon dolarlık bir yatırım gerektirecek. Bu miktar, sadece yeni platformların satın alınmasını değil, aynı zamanda bunların işletme giderlerini de içerecektir. Avrupa’nın mevcut savunma harcamaları, Rusya gibi bir güce karşı ABD desteği olmadan caydırıcılık sağlamak için yetersizdir. 2023’te Avrupa ülkeleri yaklaşık 279 milyar avro ile rekor bir harcama yapmış olsalar da ABD’nin çekilmesi durumunda bu miktarın en az iki katına çıkarılması gerekeceği tahmin ediliyor.
ABD’nin NATO’dan ayrılmasının en sarsıcı etkisi, Avrupa ve Asya üzerindeki koruyucu nükleer şemsiyenin ortadan kalkması olacaktır. Bu durum, nükleer silahlara sahip olmayan müttefiklerin güvenlik tehdidiyle karşılaşmasına ve küresel nükleer düzenin çöküşüne yol açacaktır. Amerikan garantisine olan güvenin kaybolması, müttefikleri kendi ulusal nükleer programlarını başlatmaya itebilir. Nükleer silahların yayılması, uluslararası istikrarı bozacak ve nükleer bir çatışma olasılığını daha önce hiç olmadığı kadar artıracaktır. Güvenlik ittifakının bozulması, ABD ve müttefikleri arasındaki ekonomik ilişkileri de zehirleme potansiyeline sahiptir. Washington’un güvenlik taahhütlerini bir “pazarlık kozu” olarak kullanması, doların rezerv para birimi olma statüsünü sarsacaktır. ABD yönetimi, savunma harcamalarını artırmayan müttefiklere yönelik yüzde 10 ile 15 arasında değişen cezalandırıcı gümrük tarifeleri uygulama yoluna gitti. Tırmanan bu gerilim, ticaret hacminde belirgin düşüşlere yol açtı. Avrupa Birliği’nin ABD ihracatı bir yıl içinde yüzde 10 oranında azalırken, Birleşik Krallık’ta bu oran yüzde 6.5 seviyesinde gerçekleşti (Devam edecek).
