‘Ela gözlü dişi pars’ (1)

Ayşe Celile Hikmet Uğuraldım, 1880’de Selanik’te dünyaya geldi. Babası Hasan Enver Paşa, eğitimci kimliğinin yanısıra II. Abdülhamid’in yaverliğini yapan nüfuzlu bir Osmanlı paşasıdır. Annesi Leyla Hanım ise meşhur Osmanlı generali Mehmet Ali Paşa’nın kızıdır. Beş çocuklu bir ailede büyüyen Celile Hanım, küçük yaşlardan itibaren çok kültürlü ve sanata açık bir vizyonla yetiştirildi. Kendisine duyulan hayranlık nedeniyle, yakın çevresinde akıl tanrıçası “Minerva” adıyla anılırdı. Bu seçkin aile ortamı, Celile Hanım’ın evde özel eğitim almasına, üst düzeyde Fransızca öğrenmesine ve piyano çalma yeteneğini geliştirmesine olanak sağladı. Babasının saraydaki nüfuzu sayesinde, dönemin ünlü saray ressamı İtalyan Fausto Zonaro’dan özel resim dersleri alarak sanat hayatına adım attı. Celile Hanım, Türk resim sanatında öncü bir rol üstlenerek portreler ve “nü” (çıplak) çalışmalar üzerine yoğunlaştı. Sanatçı, yaşamının bir bölümünü Paris ve Roma gibi Avrupa’nın sanat merkezlerinde geçirerek tekniğini geliştirdi. En başarılı portrelerini yakın aile çevresinden seçti. Annesi Leyla Hanım’ı tasvir ettiği portre başta olmak üzere, oğlu Nâzım Hikmet ve yeğeni Oktay Rıfat’ı resmettiği tablolar, Türk resim sanatının klasikleri arasında yerini aldı. Celile Hanım, 1900 yılında, dönemin İstanbul valilerinden Nazım Paşa’nın oğlu olan hariciye memuru Hikmet Nâzım Bey ile evlendi. Hikmet Bey ile yapılan bu evlilik, her iki tarafın da seçkin ailelerden gelmesi nedeniyle ilk yıllarında büyük bir uyum içinde göründü.

Çiftin bu evlilikten dünyaya gelen üç çocuğunun hayat hikayesi, aile içindeki dramatik olayların ilk nüvelerini barındırır. İlk çocukları olan ve ileride Türk şiirinde çığır açacak olan Nâzım Hikmet, 1901’de babasının hariciye görevini sürdürdüğü Selanik’te dünyaya geldi. Çiftin 1905’te doğan ikinci çocukları İbrahim Ali ise henüz bir yaşındayken, difteri sebebiyle hayatını kaybetti. 1907’de doğan üçüncü çocukları Samiye ise ailenin hayatta kalan tek kız çocuğu olarak bu sancılı evlilik sürecine tanıklık etti. Zamanla Hikmet Bey ile Celile Hanım arasında baş gösteren şiddetli geçimsizlik ve Hikmet Bey’in evlilik dışı ilişkileri, evliliğin temellerini sarstı. Yaklaşık on altı yıl süren bu zorlu evlilik, 1917’de boşanmayla sonuçlandı. Boşanma, dul bir kadın ve bir sanatçı olarak Celile Hanım’ın omuzlarına ağır bir baskı yüklemiş olsa da onun asıl büyük trajedisi, boşanma arifesinde filizlenen imkansız bir aşkla başladı. Celile Hanım ile Türk edebiyatının dev ismi Yahya Kemal Beyatlı arasındaki ilişki, Türk yazın tarihinin en tutkulu, en trajik aşk hikayelerinden biridir. Bu ilişki, 1916’da, Celile Hanım’ın eşinden ayrılmak üzere olduğu sancılı bir dönemde, Çamlıca Bektaşi Dergâhı’nda ilk kez karşılaşmalarıyla başladı. O dönem Bahriye Mektebi’nde öğretmenlik yapan Yahya Kemal, Celile Hanım’ın genç oğlu Nâzım Hikmet’in de edebiyat öğretmenidiır. Nâzım’ın şiire olan dehasını fark eden Yahya Kemal, hafta sonları ailenin Erenköy’deki köşküne giderek genç Nâzım’a Türkçe ve şiir dersleri vermeye başladı. Bu dersler vesilesiyle evde sık sık bir araya gelen Celile Hanım ile Yahya Kemal arasında kısa sürede alevlenen büyük bir aşk doğdu.

Yahya Kemal, Celile Hanım’ın dillere destan güzelliğini, piyano çalmasını, resim yeteneğini ve özellikle unutulmaz ela gözlerini şiirlerine taşıdı, onu bir “ela gözlü dişi bir pars” olarak tasvir etti. Ancak bu aşk, çevre baskısı ve aile içi çatışmalar nedeniyle çıkmaza girdi. Genç Nâzım Hikmet, annesi ile öğretmeninin ilişkisini fark ettiğinde büyük bir sarsıntı yaşadı ve ders çıkışında ikisini holde sarılırken gördü. Bu aşkın Bahriye Mektebi’nde duyulmasıyla dedikodular tahammül edilemez bir boyuta ulaştı. Yahya Kemal, dedikodular yüzünden bir süre okula dahi gidemedi. Okula döndüğünde ise öğrencilerin alaycı yorumlarıyla karşılaştı. Yahya Kemal kendisiyle alay eden Necip Fazıl’ı cezalandırmak için onu “kodes” adı verilen dolaba kapattı (Devam edecek).