Giriş
İlk dünya savaşı olarak kabul edilen Kırım Harbi, 4 Ekim 1853-30 Mart 1856 tarihleri arasında gerçekleşti. Kırım Harbi, Fransa ve İngiltere’nin Osmanlı’nın yanında yer aldığı ilk ve tek savaştır. Bu savaş, 19. yüzyıl uluslararası ilişkilerinin ve askeri teknolojisinin gelişiminde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir. 19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, Rusya’nın temel amacı, Osmanlı İmparatorluğu’nu parçalamak ve üzerindeki nüfuzunu genişletmekti.
İngiltere ve Fransa, Osmanlı toprak bütünlüğünü koruma bahanesi ile Rusya’nın Akdeniz ve Yakın Doğu’daki büyümesini engellemeyi amaçladılar. İngiltere ve Fransa’nın müdahalesi, Rusya’nın aşırı büyümesini engelleme ve ortak bir tehdide karşı birleşme hamlesiydi. Rusya, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Hristiyan azınlıkların genel koruyucusu olma talebini ileri sürdü. Osmanlı bu talebi reddettiğinde, Rusya 1853’te Karadeniz’in kuzeyindeki Eflak ve Boğdan’ı işgal etti. Bu hareket, Osmanlı tarafından savaş ilanı ve hemen ardından İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı’yı desteklemek üzere askeri adımlar atmasıyla sonuçlandı. Batılı müttefikler, bu dini hamasetin, Rusya’nın Akdeniz’e inme ve Boğazlar üzerindeki kontrolü ele geçirme isteğinin bir maskesi olduğunun bilincindeydi.
Bu nedenle, dini çatışma, Avrupa’nın güç dengesini koruma amacına hizmet eden kritik bir savaş nedeni haline geldi. Savaşa katılan her büyük gücün kendi stratejik çıkarları bulunuyordu. İngiltere’nin temel amacı, Rusya’nın yayılmacılığını sınırlayarak Akdeniz ticaret yollarının ve Hindistan’a giden rotanın güvenliğini sağlamaktı. III. Napolyon ise prestijini artırmak ve Fransa’yı yeniden Avrupa’nın merkezine taşımak istiyordu. Savaş, büyük oranda Kırım Yarımadası’nda gerçekleşmiş olsa da çatışma bölgeleri Balkanlar’dan Karadeniz’e, Kafkasya’dan Baltık Denizi’ne kadar yayıldı. Bu coğrafi yayılım nedeniyle, bazı tarihçiler Kırım Savaşı’nı “İlk Dünya Savaşı” ya da modern savaşın “sıfır noktası” olarak nitelendirir. Savaş, askeri taktiklerde ve uluslararası ilişkilerde önemli değişikliklere neden oldu.
Kırım Savaşı, sanayi devriminin askeri alana entegre edildiği ilk büyük ölçekli çatışmadır. Savaş, modern savaşların öncülerindendir ve bu savaşta ilk kez telgraf ve demiryolu gibi yeni teknolojiler kullanıldı. Demiryolu lojistiği, devasa malzemelerin cepheye sevk edilmesinde kilit rol oynadı. Kırım Savaşı, sadece muharebe teknolojisi açısından değil, aynı zamanda tıbbi bakım ve lojistik sıhhiye yönetimi açısından da bir dönüm noktasıdır. Çatışmalarda, hastalık ve kötü hijyen koşulları nedeniyle savaş yaralanmalarından çok daha fazla asker hayatını kaybetti.
Bu durum, hemşireliğin öneminin anlaşıldığı ve tıbbi bakımın geliştirildiği bir dönemi simgeler. Bu savaşta Florance Nightingale, hijyen standartlarını yükselterek ölüm oranlarını önemli ölçüde düşürdü. Kırım Savaşı, 30 Mart 1856’da imzalanan Paris Antlaşması ile Müttefik zaferiyle sona erdi. Bu antlaşma, Rusya’nın güneydeki yayılmacılığını geçici olarak durdurmayı ve Osmanlı’yı Avrupa sistemi içine almayı amaçlayan kritik düzenlemeler içeriyordu. Antlaşmanın en önemli hükmü, Karadeniz’in tarafsızlaştırılmasıydı. Osmanlı Devleti, bu antlaşma ile ilk kez resmen Avrupa Devletler Hukuku sistemi çerçevesine dahil edildi ve toprak bütünlüğü büyük güçlerin garantisi altına alındı. Savaş, Osmanlı maliyesi üzerinde yıkıcı bir etki yarattı. Harcanan muazzam maliyetler, İmparatorluğu ilk kez ciddi ölçekte dış borçlanmaya itti. Siyasi zafer, mali felaketi de beraberinde getirdi. İngiliz ve Fransız bankalarından alınan bu borçlar, kısa sürede ödenemez hale geldi ve İmparatorluğun mali egemenliğini kaybetmesine giden süreci başlattı…
