Kötü alışkanlık işte böyle başladı

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en sıkıntılı süreçleri şüphesiz darbelerin cereyan ettiği dönemlerdir. Cumhuriyet tarihimizde gerçekleşen ilk askeri darbe olan 27 Mayıs 1960 darbesinden 56 yıl sonra Türk devleti yeni bir darbe tehdidi ile karşılaştı, halkın büyük kahramanlığı ve fedakarlığı sayesinde 15 Temmuz 2016 darbe kalkışması akamete uğratıldı. Peki, bu hastalıklı davranış bize nasıl musallat oldu, bu yazımızda buna değineceğiz…

36 Osmanlı padişahının 12’si askeri darbe ile tahttan indirildi. Bu vahim durumun Osmanlı tarih sahnesine çıkışı Fatih Sultan Mehmed’in hükümdarlığının ilk dönemindeki Buçuktepe Vak’ası’dır. Fatih Sultan Mehmed’den sonra, isyanlarla karşılaşmayan Osmanlı padişahı hemen hemen yoktur. Buçuktepe Vak’ası olarak anılan ilk ayaklanma Edirne’de meydana geldi. İmparatorluk tarihine ilk Yeniçeri ayaklanması olarak geçen bu olayın gerçek nedeni, Osmanlı para birimi akçenin değerinin II. Mehmed tarafından düşürülmesidir. Para üzerindeki bu düzenleme askeri ve piyasayı zarara soktuğundan, Yeniçeriler isyan çıkardı. İsyan sırasında Rumeli Beylerbeyi Hadım Şehabeddin Paşa’nın evini yağmaladılar.

Hadım Şehabeddin Paşa, II. Mehmed’in sarayına sığınarak kurtuldu. Buçuktepe Vak’ası, II. Murad’ın küçük yaştaki oğlu II. Mehmed’i tahta geçirmesine karşı çıkan Yeniçerilerin, akçenin değerinin düşürülmesini bahane ederek çıkardıkları bir isyandır. II. Murad’ın tahta tekrar çıkıp Yeniçerilerin ulufelerine yarım (buçuk) akçe oranında zam yapmasıyla isyan son buldu. Ayrıca bu isyan, Osmanlı tarihinde çıkan ilk Yeniçeri isyanıdır. O günden sonra Edirne’de isyanın gerçekleştiği tepenin ismi “Buçuktepe”, vakanın ismi ise Buçuktepe Vak’ası olarak adlandırıldı. II. Murad, 1444’te Macarlar ve Karamanoğulları ile barış antlaşması imzaladı, böylece devleti batıda ve doğuda emniyete aldıktan sonra hayatta kalan tek oğlu Şehzade Mehmed lehine tahttan feragat etti.

II. Mehmed o sırada henüz on iki yaşında idi. Fakat II. Murad’ın bu inziva hayatı çok sürmedi. Macarlar, Osmanlı tahtına çocuk denecek yaşta birinin geçmesini fırsat bilerek, Karamanoğlu’nun da tahrikiyle, on yıllığına imzalanmış antlaşmayı bozarak Osmanlı Devleti’ne savaş açtı. Avrupa’da büyük bir Haçlı kuvveti toplandı. Haçlılar’ın Bulgar topraklarını yağmalayarak Varna’ya kadar gelmeleri üzerine Osmanlı vezirleri II. Murad’ı tekrar iş başına getirmeye karar verdiler. O sıralarda II. Murad ile oğlu II. Mehmed’i tutan devlet adamları arasında büyük bir anlaşmazlık vardı. Veziriazam Çandarlı Halil Paşa ve Yeniçeriler Osmanlı tahtında Sultan II. Murad’ı görmek isterken diğer vezirler II. Mehmed’i tutuyordu.

Çandarlı’nın barışçı politikasına karşılık rakipleri genç padişahı fetihlere, özellikle İstanbul’un fethine teşvik ediyorlardı. Bu arada Çandarlı Halil Paşa II. Murad’ı tekrar Osmanlı tahtına geçirmek için planlar yapıyordu. Öte yandan Buçuktepe Vak‘ası’nın II. Mehmed’i tahttan uzaklaştırmak için Çandarlı Halil Paşa tarafından tertiplenmiş olduğu yolunda kuvvetli deliller vardır. Çünkü bu olayda doğrudan Çandarlı’nın baş rakibi ve genç padişahın birinci adamı Hadım Şehabeddin Paşa hedef alındı. Sultan II. Mehmed’in tahtı tehlikeye düştü ve Edirne’de iktidar boşluğu doğdu. Edirne’ye geri gelen II. Murad yeniden Osmanlı tahtına çıktı, II. Mehmed Manisa’ya döndü. Osmanlı tarihinde Buçuktepe Vak’ası ile asker ilk defa politikaya alet edildi ve bundan böyle Yeniçerilerin nüfuzu sürekli arttı. 29 Mayıs’ta İstanbul’un fethedilmesinden hemen sonra II. Mehmed, Çandarlı Halil Paşa’yı görevden aldı. Çandarlı Halil Paşa ve çocukları tutuklandı. Çocukları daha sonra serbest bırakıldı. Çandarlı Halil Paşa Yedikule’de 40 gün hapis kaldı. 10 Temmuz 1453 tarihinde gözlerine mil çekildi ve idam edildi. Çandarlı Halil Paşa, Osmanlı tarihinde idam edilen ilk sadrazamdır.