Giriş
Bazı konularda aile içi ilişki için “birinci derece akrabalar için geçerlidir” ifadelerine rastlıyorum. Birinci derece akraba kimdir, ikinci derece kimdir?
Hukukumuzda birinci derece akraba, ikinci derece akraba vs. diye bir ayırım yoktur. Hukukumuzda akrabaların derecelendirildiği bir husus vardır o da mirasçılıktır. Miras konularında da akrabalar birinci derece akraba, ikinci derece akraba gibi sınıflara ayrılmaz, birinci derece mirasçı, ikinci derece mirasçı gibi sınıflara ayrılır. Bu konuda birinci derece mirasçı alt soydur yani evlatlar ve onların da çocukları. İkinci derece mirasçı anne-baba ve kardeşlerdir. Üçüncü derece mirasçı ise büyükannebüyükbaba ve onların alt soyudur. Dikkat edilirse eşten söz etmedim. Peki eş birinci derecede yok, ikinci derecede yok, üçüncü derecede de yoksa mirasçı değil mi? Eş her zaman mirasçı, yukarıda saydığım tüm mirasçılar ile birlikte mirasçı olduğu için onun derecesinden söz edilmez. Eş her durumda mirasçıdır ancak payı değişir. Dolayısıyla derecelendirmeye numara alarak girmemiştir. Zira derecelendirmenin önemi, birinci derece mirasçı varsa ikinci derecedeki kimselere miras kalmaz.
Birinci derece yoksa miras ikinci dereceye kalır ve ikinci derecede mirasçı bulunması halinde üçüncü dereceye miras kalmaz. Ama görüldüğü gibi eş bunlardan ayrıdır, her halde mirasçıdır. İşte akrabaların derecelendirilmesi miras hukukumuzda vardır ama mesela aile hukukunda yoktur. Dolayısıyla miras hukuku dışında bir derecelendirme gördüğümüzde çoğunlukla açıklamada eş ve çocuklardan söz edildiğini tahmin ediyoruz ama bu derecelendirme sadece bir yakıştırmadır. Hukuk sistemimizde miras dışında bir derecelendirme yoktur. Mesela görüldüğü üzere eş birinci derece mirasçılar arasında sayılmamıştır.
